
Budda
ok. 563–483 albo ok. 480–400 przed naszą erą · Lumbini w Nepalu i dolina Gangesu w Indiach
Książę, który porzucił pałac, żeby zrozumieć cierpienie, i nauczył, jak się od niego uwolnić.
Postać historyczna.
Kim był
Siddhartha Gautama był synem władcy małego państwa Siakjów u stóp Himalajów. Wychowywał się w dostatku, ożenił się i miał syna. Według tradycji ojciec chronił go przed widokiem biedy i chorób, ale pewnego dnia Siddhartha zobaczył za murami starca, chorego, zmarłego i wędrownego mnicha. Zrozumiał, że nikt nie ucieknie przed starością i śmiercią.
W wieku dwudziestu dziewięciu lat odszedł z domu. Przez sześć lat próbował najsurowszych postów, aż był bliski śmierci, i doszedł do wniosku, że to też nie jest droga. Usiadł pod drzewem figowym w Bodhgai i postanowił nie wstawać, póki nie zrozumie. Tej nocy osiągnął przebudzenie, po sanskrycku bodhi. Od tej chwili nazywano go Buddą, czyli Przebudzonym.
Przez następne czterdzieści pięć lat chodził pieszo po północnych Indiach i uczył każdego, kto chciał słuchać: królów, kupców, rolników, kobiety i ludzi z najniższych kast. Zmarł w Kuśinagarze w wieku około osiemdziesięciu lat.
Czego uczył
Cztery szlachetne prawdy
Życie niesie cierpienie. Cierpienie ma przyczynę, którą jest pragnienie i przywiązanie. Cierpienie może ustać. Jest droga, która do tego prowadzi. Budda mówił o tym jak lekarz: diagnoza, przyczyna, wyleczenie, lekarstwo.
Droga środka
Ani rozpusta, ani umartwianie się. Ośmioraka ścieżka to słuszne widzenie, myślenie, mowa, działanie, życie, wysiłek, uważność i skupienie.
Nie wierz na słowo
Budda mówił, żeby nie przyjmować niczego tylko dlatego, że tak mówi tradycja, księga albo nauczyciel, nawet on sam. Trzeba samemu sprawdzić, czy coś prowadzi do dobra.
Wszystko przemija
Nic nie jest stałe: ani rzeczy, ani uczucia, ani my sami. Kto to naprawdę zrozumie, przestaje kurczowo się trzymać.
Życzliwość dla wszystkich istot
Metta, czyli miłująca życzliwość, ma obejmować wszystkie istoty, tak jak matka chroni swoje jedyne dziecko.
Jego słowa
„Nienawiść nigdy nie ustaje dzięki nienawiści. Ustaje tylko dzięki jej brakowi. To odwieczne prawo.”
Dhammapada 5
„Nie wierzcie w coś tylko dlatego, że tak przekazuje tradycja albo że mówi tak wasz nauczyciel. Gdy sami poznacie, że coś jest dobre i prowadzi do szczęścia, wtedy to przyjmijcie.”
Kalama Sutta, Anguttara Nikaja 3,65 (w skrócie)
„Bądźcie sami dla siebie wyspą, sami dla siebie schronieniem.”
Mahaparinibbana Sutta
„Wszystkie złożone rzeczy przemijają. Dążcie wytrwale.”
ostatnie słowa Buddy, Mahaparinibbana Sutta
Legendy i opowieści
Siedem kroków i lotosy
Legenda mówi, że królowa Maja urodziła syna w ogrodzie w Lumbini, trzymając się gałęzi drzewa. Dziecko od razu stanęło na nogi i zrobiło siedem kroków, a pod każdą stopą wyrósł kwiat lotosu.
Mara i dotknięcie ziemi
Gdy Siddhartha siedział pod drzewem bodhi, zaatakował go demon Mara: wysłał wojsko, burze i swoje piękne córki, a na koniec zapytał, kto zaświadczy, że ten człowiek zasłużył na przebudzenie. Siddhartha bez słowa dotknął dłonią ziemi, a ziemia zadrżała i odpowiedziała: ja świadczę. Ten gest widać na tysiącach posągów Buddy.
To legendy i opowieści, nie relacje historyczne.
Co dodano później
Budda nie twierdził, że jest bogiem, i odmawiał odpowiedzi na pytania o początek świata, mówiąc, że to tak, jakby człowiek trafiony zatrutą strzałą pytał najpierw, kto ją wystrzelił. Posągów Buddy nie robiono przez kilkaset lat po jego śmierci. Później powstały setki szkół, wiele niebiańskich buddów i bodhisattwów, rozbudowane rytuały i hierarchia klasztorów. Same jego słowa spisano dopiero około I wieku przed naszą erą, kilkaset lat po nim.
Ciekawostka
Drzewo, pod którym siedział Budda, to figowiec pagodowy. W Bodhgai rośnie dziś jego potomek. Inny potomek, posadzony na Sri Lance w III wieku przed naszą erą, jest najstarszym drzewem na świecie, o którym wiadomo, kto i kiedy je posadził.
Indie: inni nauczyciele
Krysznahinduizm
Mahawiradżinizm
Kabirbhakti, ponad religiami
Mirabajhinduizm, bhakti
Guru Nanaksikhizm
Ramakrisznahinduizm
Swami Wiwekanandahinduizm, wedanta
Ramana Maharishihinduizm, adwajta wedanta
Paramahansa Joganandahinduizm, krija joga
Sai Baba z Shirdihinduizm i islam
Sathya Sai Babahinduizm, własny ruch
Jiddu Krishnamurtipoza religiami
Mahatma Gandhihinduizm