Wejdź do lasu
Bonsai

Bonsai od podstaw

Drzewo w miseczce, które rośnie dziesiątki lat. Bez magii genów: tylko cięcie, drut, donica i cierpliwość.

Otwórz Bonsai w aplikacjianimowane instrukcje i mapa yamadori

Style bonsai

Formalny wyprostowany (Chokkan)

Prosty, pionowy pień zwężający się ku górze; pierwsze gałęzie ok. 1/4 wysokości. Dobry na start.

Nieformalny wyprostowany (Moyogi)

Pień wygięty łagodnie w kształt litery S, gałęzie na zewnętrznych stronach zakoli, wierzchołek nad podstawą.

Pochylony (Shakan)

Pień pochylony w jedną stronę, jak drzewo na wietrze lub w cieniu; pierwsza gałąź równoważy pochył po przeciwnej stronie.

Kaskada (Kengai)

Pień opada poniżej dna donicy – jak drzewo zwisające ze skalnego urwiska.

Półkaskada (Han-kengai)

Pień opada poniżej krawędzi donicy, ale nie niżej niż jej dno; często prawie poziomo.

Literacki (literati) (Bunjingi)

Wysoki, smukły, często kręty pień z niewielką ilością gałęzi tylko u szczytu – minimalizm inspirowany chińskim malarstwem.

Smagany wiatrem (Fukinagashi)

Pień i wszystkie gałęzie odchylone w jedną stronę, jak na górskiej grani lub wybrzeżu.

Miotlasty (Hokidachi)

Prosty pień rozgałęzia się na ok. 1/3 wysokości we wszystkich kierunkach w kulistą koronę; typowy dla drzew liściastych (np. wiąz).

Podwójny pień (Sokan)

Dwa pnie z jednego korzenia – jeden wyraźnie grubszy i wyższy od drugiego.

Las (grupa) (Yose-ue)

Kilka–kilkanaście drzew (zwykle nieparzyście) w jednej płaskiej donicy, tworzących miniaturowy las z głębią.

Tratwa (korzenie połączone) (Ikadabuki (netsunagari))

Drzewo położone na boku: pień ukorzenia się, a gałęzie z górnej strony stają się rzędem nowych pni. Netsunagari to wariant z krętym, połączonym korzeniem.

Na skale / korzenie na skale (Ishitsuki / Seki-joju)

Ishitsuki: drzewo rośnie w szczelinach skały wypełnionych ziemią. Seki-joju: korzenie oplatają kamień i schodzą do ziemi w donicy. Nazewnictwo bywa w źródłach mieszane.

Gatunki drzew

Sosna zwyczajna jako bonsaiSosna zwyczajnaKora o pięknej barwie, często spotykana i dobrze znosi formowanie.Świerk pospolity jako bonsaiŚwierk pospolityDostępny, dobry do stylu formalnego i lasu.Modrzew europejski jako bonsaiModrzew europejskiSzybko grubieje, piękny jesienią, dobry jako yamadori.Jałowiec pospolity jako bonsaiJałowiec pospolityKlasyk dla martwego drewna (jin, shari).Cis pospolity jako bonsaiCis pospolityDługowieczny, świetnie znosi cięcie, piękne martwe drewno.Grab pospolity jako bonsaiGrab pospolityBardzo popularny w bonsai, dobrze się rozgałęzia i znosi cięcie.Buk zwyczajny jako bonsaiBuk zwyczajnyGładka, srebrzysta kora; łatwo dostępny z żywopłotów.Dąb szypułkowy jako bonsaiDąb szypułkowySymbol siły, gruba kora, imponujący pień.Klon polny jako bonsaiKlon polnyMałe liście, korkowata kora, piękny jesienią; polecany nawet do shohin.Wiąz polny jako bonsaiWiąz polnyDrobne liście, gęste rozgałęzienie – idealny do stylu miotlastego.Głóg jednoszyjkowy jako bonsaiGłóg jednoszyjkowyKwiaty, owoce, ciernie i ciekawa struktura zimą; częsty yamadori z pastwisk.Tarnina jako bonsaiTarninaBiałe kwiaty wczesną wiosną i granatowe owoce.Brzoza brodawkowata jako bonsaiBrzoza brodawkowataBiała kora – efektowny las (yose-ue).Lipa drobnolistna jako bonsaiLipa drobnolistnaMocno wybija po cięciu, liście maleją.Ligustr pospolity jako bonsaiLigustr pospolityBardzo tolerancyjny, dobry dla początkujących, łatwy ze sklepu ogrodniczego.Jabłoń dzika jako bonsaiJabłoń dzikaWiosną obsypana kwiatami, jesienią małymi jabłuszkami; dobrze znosi cięcie.Jarząb pospolity jako bonsaiJarząb pospolityPierzaste liście, kremowe kwiaty, pomarańczowe owoce i ognista jesień.Kalina koralowa jako bonsaiKalina koralowaBiałe kwiaty jak talerzyki i szkliste czerwone owoce; mocno odbija po cięciu.Olsza czarna jako bonsaiOlsza czarnaRośnie szybko, szybko grubieje i ładnie się rozgałęzia; ma małe szyszeczki.Trzmielina pospolita jako bonsaiTrzmielina pospolitaKarminowe liście jesienią i różowe owoce z pomarańczowymi nasionami.

Najczęstsze błędy

Drzewo ogrodowe w mieszkaniu

Gatunki rodzime potrzebują zimowego spoczynku na zewnątrz; w domu słabną i giną.

Podlewanie „co środę”

Podlewaj wtedy, gdy podłoże przeschnie, nie według kalendarza.

Zapomniany drut

Drut wrasta w korę i zostawia blizny – kontroluj co kilka tygodni.

Yamadori od razu do płaskiej donicy

Świeżo zebrane drzewo potrzebuje dużej skrzynki i spokoju, nie donicy bonsai.

„Mallsai” z marketu

Masowe drzewka z przyklejonymi kamykami i zbitą ziemią – woda spływa po kleju, korzenie usychają. Usuń kamyki i przesadź.

Wszystko naraz

Silne cięcie, przesadzanie i defoliacja w tym samym roku osłabiają drzewo – rozłóż prace w czasie.

Zwykła ziemia ogrodowa

Zbija się i dusi korzenie; używaj przepuszczalnej mieszanki mineralnej.

Wykopywanie bez zgody

Drzewo z cudzego lasu, parku narodowego czy gatunek chroniony to wykroczenie, a nie hobby.

Ciekawostki

Bonsai to nie karzeł genetyczny

Bonsai to zwykłe drzewa z normalnych nasion czy sadzonek – małe dzięki donicy, cięciu i formowaniu.

Sosna, która przeżyła Hiroszimę

Sosna Yamaki (formowana od 1625 r.) przetrwała wybuch atomowy, a od 1976 r. jest w Waszyngtonie.

Tysiącletni figowiec?

Ficus retusa w Muzeum Crespi (Parabiago, Włochy) ma mieć ok. 1000 lat – to szacunek muzeum oparty na historii opiekunów, nie naukowe datowanie.

Bonsai za miliony

Na konwencji w Takamatsu (2011) sosnę wystawiono za ok. 100 mln jenów (~1,3 mln USD); rzeczywista cena sprzedaży nie jest potwierdzona.

Wioska Bonsai Omiya

Założona w 1925 r. przez mistrzów, którzy uciekli z Tokio po trzęsieniu ziemi z 1923 r.; w 2025 r. obchodziła 100-lecie.

Kokufu-ten

Najbardziej prestiżowa wystawa bonsai na świecie, odbywa się od 1934 r. w Tokio.

Światowy Dzień Bonsai

Saburo Kato (1915–2008) z ogrodu Mansei-en założył w 1989 r. World Bonsai Friendship Federation. Na jego cześć od 2010 r. w drugą sobotę maja obchodzi się Światowy Dzień Bonsai.

Goshin – „Strażnik ducha”

Las 11 jałowców Johna Naki, formowany od 1948 r.; w 1984 r. podarowany National Bonsai Foundation, dziś centralny eksponat pawilonu jego imienia w Waszyngtonie.

Więcej o bonsai

Sprawdź sam

  1. Uszczknij czubek. Kup dwie jednakowe sadzonki bazylii w doniczce. Jednej uszczknij czubek pędu, drugiej nie, i po 3 tygodniach policz pędy boczne.
  2. Mała donica, mała roślina. Posadź dwa nasiona fasoli: jedno w kubeczku po jogurcie, drugie w dużej doniczce. Po 6 tygodniach zmierz wysokość i policz liście.
  3. Kiedy podlać. Zważ doniczkę zaraz po podlaniu i codziennie o tej samej porze. Zapisz, po ilu dniach jest wyraźnie lżejsza: tak poznasz rytm podlewania.

Czy wiesz, że…