
Czuang-tsy
ok. 369–286 przed naszą erą · państwo Song w Chinach
Śnił, że jest motylem, i nie był pewien, czy to nie motyl śni teraz, że jest Czuang-tsy.
Postać historyczna.
Kim był
Czuang-tsy był drobnym urzędnikiem, który pilnował sadu z drzewami lakowymi. Gdy król chciał zrobić go swoim ministrem, odmówił. Wolał żyć biednie i wolno, niż w zaszczytach i strachu.
Jego księga, nazwana jego imieniem, to zbiór przypowieści, żartów, dialogów i dziwnych historii. Rozmawiają w niej mędrcy, kalecy, rzeźnicy, drzewa i zwierzęta. Czuang-tsy śmieje się z ludzkiej powagi, z uczonych sporów i z tego, jak bardzo boimy się śmierci.
Uważa się go za drugiego, po Laozim, mistrza taoizmu, ale jego styl jest zupełnie inny: lekki, zabawny, pełen wyobraźni.
Czego uczył
Względność wszystkiego
Co dla jednego jest piękne, dla drugiego jest brzydkie. Co dla człowieka jest wygodnym domem, dla ryby jest śmiercią. Nasze sądy zależą od tego, gdzie stoimy.
Bezużyteczne jest cenne
Krzywe drzewo, z którego nie da się zrobić desek, rośnie spokojnie przez setki lat, bo nikt go nie ścina. Czasem najlepiej nie być przydatnym dla wszystkich.
Płynąć z naturą
Mistrz robi wszystko lekko, bo nie walczy z naturą rzeczy, tylko idzie za nią.
Śmierć to przemiana
Życie i śmierć są jak następujące po sobie pory roku. Nie ma sensu rozpaczać nad zmianą, która należy do porządku świata.
Jego słowa
„Kiedyś Czuang-tsy śnił, że jest motylem. Fruwał radośnie i nie wiedział, że jest Czuang-tsy. Nagle się obudził i był sobą. Teraz nie wie, czy był Czuang-tsy, który śnił, że jest motylem, czy jest motylem, który śni, że jest Czuang-tsy.”
Czuang-tsy, rozdział 2
„Wszyscy znają pożytek z tego, co użyteczne, ale nikt nie zna pożytku z tego, co bezużyteczne.”
Czuang-tsy, rozdział 4
Legendy i opowieści
Kucharz Ding
Kucharz króla rozbierał wołu tak lekko, jakby tańczył. Jego nóż był ostry jak nowy, choć używał go od dziewiętnastu lat. Zdradził królowi sekret: nie tnie kości, tylko prowadzi nóż w szczelinach między stawami, tam gdzie jest pusto. Król powiedział, że nauczył się od niego, jak żyć.
Radość ryb
Czuang-tsy szedł z przyjacielem po moście nad rzeką Hao i powiedział: zobacz, jak ryby swobodnie pływają, to ich radość. Przyjaciel zapytał: nie jesteś rybą, skąd wiesz, że się cieszą? Czuang-tsy odparł: nie jesteś mną, skąd wiesz, że nie wiem?
Bęben przy trumnie
Gdy zmarła żona Czuang-tsy, przyjaciel przyszedł z kondolencjami i zastał go siedzącego na ziemi, uderzającego w miskę i śpiewającego. Oburzył się. Czuang-tsy odpowiedział, że najpierw płakał, ale potem zrozumiał, że jej życie i śmierć są jak zmiana pór roku, a ona teraz śpi spokojnie w wielkim domu świata.
To legendy i opowieści, nie relacje historyczne.
Co dodano później
Z trzydziestu trzech rozdziałów księgi badacze przypisują samemu Czuang-tsy zwykle tylko siedem pierwszych. Reszta to prace jego uczniów i naśladowców. Religijny taoizm uczynił go później nieśmiertelnym, choć sam mówił, że śmierć jest naturalna i nie trzeba jej się bać.
Ciekawostka
Słynny sen o motylu bywa dziś przywoływany w filozofii i w filmach, na przykład w rozmowach o tym, czy świat, który widzimy, jest prawdziwy.
Laozi
Konfucjusz
Milarepa
Dalajlama XIV
Thich Nhat Hanh