
Szczodre Gody
Gody (staropolska nazwa Bożego Narodzenia), szczodry wieczór (po ukraińsku)
Zimowe święto przesilenia, którego ślad przetrwał w polszczyźnie, bo Boże Narodzenie nazywano dawniej Godami. Samo określenie „Szczodre Gody” jako nazwa pogańskiego święta to w dużej mierze współczesna rekonstrukcja. Wiele zwyczajów wigilijnych ma jednak przedchrześcijańskie korzenie: snop zboża w izbie, wróżby, dzielenie się jedzeniem ze zmarłymi i zwierzętami.
Jak pewna jest ta wiedza
Wierzenia ludowe
Skąd o tym wiemy
Etnografia XIX i XX w. (Oskar Kolberg „Lud”, Kazimierz Moszyński „Kultura ludowa Słowian”); staropolska nazwa „Gody”; obrzędy kolędnicze.
Co wierzono
Wierzono, że w najdłuższe noce zmarli odwiedzają domy, dlatego zostawiano dla nich jedzenie. Kolędnicy z turoniem i kozą chodzili po domach, by zapewnić gospodarzom urodzaj.
Gdzie
Wszyscy Słowianie (w Polsce: Gody)
Ciekawostka
Słowo „kolęda” nie jest słowiańskie: pochodzi od łacińskich calendae, czyli pierwszego dnia miesiąca, i trafiło do Słowian przez Bizancjum.
Ślady do dziś
Dawne zimowe obrzędy przetrwały w kolędowaniu z turoniem, kozą i gwiazdą, które wciąż żyje w wielu wsiach, na przykład na Podkarpaciu i Kurpiach. Słowo Gody wciąż słychać w gwarach, a na Lubelszczyźnie szczodrakami nazywa się drożdżowe pierożki pieczone na Nowy Rok i Trzech Króli. W wielu domach pod obrus kładzie się siano, a w kącie stawia snop zboża, zwany snopem wigilijnym, a na Ukrainie diduchem.
Więcej: święta i obrzędy
Obraz to artystyczna wizja oparta na archeologii i opisach, nie wierna kopia.