
Stado
Stada (gromady ludzi), igrzyska zielonoświątkowe
Wiosenne zgromadzenie z tańcami i zabawami, które kaznodzieje z początku XV w. potępiali jako pogańskie. Łukasz z Koźmina pisał, że „w języku Polaków” takie gromady zwą się „stada”, a dziewczęta tańczą z mieczami, „jakby na ofiarę demonom”. Długosz opisał je jako igrzyska ku czci bóstw w porze Zielonych Świątek.
Jak pewna jest ta wiedza
Potwierdzone w źródłach
Skąd o tym wiemy
Łukasz z Wielkiego Koźmina, kazanie na Zielone Świątki (ok. 1405-1412); Jan Długosz, Roczniki, księga I (XV w.); Kosmas z Pragi (XII w.) o igrzyskach około Zielonych Świąt. Współczesna forma: rekonstrukcja rodzimowierców od 2016 r.
Co wierzono
Pewne jest tylko to, że ludzie zbierali się na tańce, śpiewy i zawody. Że było to dawne święto pogańskie, wiemy wyłącznie z ocen kaznodziejów i Długosza. Kosmas z Pragi pisał o tańcach na cześć duchów przodków w tym samym okresie. Karol Potkański uważał, że w XVI w. zwyczaj przeszedł w zielonoświątkowy odpust.
Gdzie
Polska (zapisy z XV w.); podobne obchody w Czechach i na Rusi
Ciekawostka
Obecne obchody Stada z udziałem rodzimowierców to rekonstrukcja z XXI w. Taniec dziewcząt z szablami przejęto z chorwackiego zwyczaju ljelje (kraljice), wpisanego na listę UNESCO, a nie z dawnych polskich zapisków.
Ślady do dziś
Współczesne obchody Stada organizują grupy rodzimowiercze w różnych miejscach Polski, zwykle na przełomie maja i czerwca, w okolicach Zielonych Świątek. To rekonstrukcja, ale pokazuje, jak ludzie szukają dziś kontaktu z dawnym światem. Ślad dawnego zwyczaju widać też w słowie stado, które dziś oznacza grupę zwierząt, a dawniej mogło oznaczać zgromadzenie ludzi.
Więcej: święta i obrzędy
Obraz to artystyczna wizja oparta na archeologii i opisach, nie wierna kopia.