
Skarbnik
Duch kopalni; Pustecki (Śląsk Cieszyński); ukr. skarbnyk
Duch podziemi, zwłaszcza kopalń węgla i soli, który strzegł zasobów ziemi i ukrytych skarbów. Ukazywał się zwykle jako stary, brodaty górnik z kagankiem. Mógł też przybrać postać kozy, konia, psa, myszy albo pająka, lub pozostać niewidzialny i tylko stukać.
Jak pewna jest ta wiedza
Wierzenia ludowe
Skąd o tym wiemy
Folklor górniczy Śląska i Małopolski, zapisy XIX i XX w.; B. i A. Podgórscy, „Wielka księga demonów polskich” (2005).
Co wierzono
Skarbnik ostrzegał górników przed tąpnięciem, wodą i pożarem i mógł się z nimi zaprzyjaźnić. Leniwych, skąpych i przeklinających pod ziemią karał surowo. Wierzono też, że zabiera dusze górników, którzy zginęli w kopalni.
Gdzie
Śląsk, Zagłębie, Wieliczka i Bochnia; podobne postacie w innych krajach górniczych
Ciekawostka
To jedna z niewielu istot folkloru związanych z przemysłem. Wiara w skarbnika rozwinęła się razem z górnictwem, więc trudno ją uznać za pozostałość wierzeń z czasów przedchrześcijańskich.
Ślady do dziś
Skarbnika spotkasz w kopalniach-muzeach: w Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach, w Kopalni Guido w Zabrzu i w Kopalni Soli w Wieliczce, gdzie przewodnicy chętnie o nim opowiadają. Jego figury stoją też w kilku śląskich parkach. Barbórka, czyli święto górników 4 grudnia, to dzień, w którym najczęściej wspomina się dobrego ducha kopalni.
Więcej: istoty i demony
Obraz to artystyczna wizja oparta na archeologii i opisach, nie wierna kopia.