Wejdź do lasu
Mojżesz
Bliski Wschód · judaizm

Mojżesz

według tradycji około XIII wieku przed naszą erą · Egipt, pustynia Synaj, kraina Kanaan

Przywódca, który wyprowadził lud z niewoli i dał mu prawo oparte na sprawiedliwości.

Postać z tradycji: znamy ją z ksiąg i opowieści, nie wiadomo, czy żyła naprawdę.

Otwórz z ilustracjamiobrazy, legendy i inni nauczyciele

Kim był

Mojżesza znamy wyłącznie z Biblii hebrajskiej. Poza nią nie ma o nim żadnego śladu w egipskich zapiskach ani w wykopaliskach, dlatego historycy nie są zgodni, czy żył naprawdę, czy jest postacią łączącą wiele dawnych opowieści. Dla Żydów, chrześcijan i muzułmanów jest jednym z najważniejszych proroków.

Według Księgi Wyjścia urodził się w Egipcie w rodzinie hebrajskich niewolników. Faraon kazał topić hebrajskich chłopców, więc matka włożyła go do koszyka i puściła na Nil. Znalazła go córka faraona i wychowała na dworze. Jako dorosły zabił egipskiego nadzorcę, który bił niewolnika, i uciekł na pustynię. Tam, przy krzaku, który płonął i nie spalał się, usłyszał głos Boga.

Wrócił do Egiptu, wyprowadził swój lud i przez czterdzieści lat prowadził go przez pustynię. Na górze Synaj otrzymał prawo, a sam zmarł, patrząc na Ziemię Obiecaną z góry Nebo, zanim do niej wszedł.

Czego uczył

Wolność jest święta

Cała opowieść o Mojżeszu zaczyna się od tego, że Bóg słyszy krzyk niewolników. Wyjście z niewoli stało się dla Żydów najważniejszym wspomnieniem, które co roku powtarzają w czasie Paschy.

Kochaj bliźniego jak siebie

To zdanie, które wiele osób łączy z Jezusem, pochodzi z Tory, z Księgi Kapłańskiej. Jezus je cytował.

Szanuj obcego

Tora wiele razy przypomina, żeby nie krzywdzić przybysza, bo sami byliście obcymi w Egipcie. Każe też zostawiać część plonów na polu dla biednych, wdów i sierot.

Odpoczynek dla wszystkich

Szabat to dzień wolny nie tylko dla pana, ale też dla sługi, obcego, a nawet dla wołu i osła. Jak na tamte czasy to była rewolucja.

Jego słowa

„Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego.”
Księga Kapłańska 19,18
„Przybysza nie będziesz uciskał. Wiecie, co czuje przybysz, bo sami byliście przybyszami w ziemi egipskiej.”
Księga Wyjścia 23,9
„Kładę przed tobą życie i śmierć, błogosławieństwo i przekleństwo. Wybierz życie.”
Księga Powtórzonego Prawa 30,19

Legendy i opowieści

Węgielek na języku

Żydowskie opowieści, midrasze, mówią, że mały Mojżesz zdjął faraonowi koronę z głowy. Doradcy chcieli sprawdzić, czy zrobił to celowo. Postawili przed nim złoto i rozżarzone węgle. Anioł popchnął jego rękę ku węglom, chłopiec włożył węgielek do ust i poparzył sobie język. Dlatego, jak mówi legenda, Mojżesz potem się jąkał i prosił, żeby za niego przemawiał brat Aaron.

Morze, które się rozstąpiło

Najsłynniejszy obraz z Księgi Wyjścia: wody Morza Czerwonego rozstępują się, lud przechodzi suchą stopą, a wojsko faraona tonie. Jedni widzą w tym cud, inni wspomnienie o przejściu przez płytkie bagna, a jeszcze inni opowieść o tym, że Bóg stoi po stronie słabszych.

To legendy i opowieści, nie relacje historyczne.

Co dodano później

Tora, czyli pięć pierwszych ksiąg Biblii, przez wieki była przypisywana samemu Mojżeszowi. Dziś większość badaczy uważa, że spisało ją wielu autorów między X a V wiekiem przed naszą erą. Rozbudowane przepisy rytualne, a potem Talmud i prawo religijne narosły przez kolejne stulecia. Zasady o sprawiedliwości, wolności i trosce o słabszych są jednak w samym sercu tych opowieści.

Ciekawostka

Na słynnej rzeźbie Michała Anioła Mojżesz ma na głowie rogi. To skutek przekładu: hebrajskie słowo karan znaczy, że jego twarz promieniała, ale łacińska Wulgata przetłumaczyła je jako rogata. Przez wieki artyści malowali więc Mojżesza z rogami.

Bliski Wschód: inni nauczyciele

Źródła