
Jarząb pospolity (jarzębina)
Sorbus aucuparia
Niewielkie drzewo lasów, zarośli i gór, jesienią obsypane czerwonymi owocami. Owocami żywi się wiele ptaków, które roznoszą nasiona. Rośnie od nizin aż po górną granicę lasu.
Jak rozpoznać
- Kora gładka, szara, lśniąca.
- Liście nieparzystopierzaste z 9 do 19 piłkowanych listków.
- Kwiaty białe w płaskich baldachogronach, owoce kuliste, pomarańczowoczerwone, w gronach.
- Niewielkie drzewo o luźnej koronie.
Gdzie żyje
W całej Polsce, w borach, lasach mieszanych, zaroślach i w górach.
Owoce i nasiona
Surowe owoce są gorzkie i zawierają kwas parasorbinowy, który w większej ilości może wywołać biegunkę i wymioty. Po przemrożeniu, suszeniu lub gotowaniu kwas ten rozkłada się, dlatego owoce nadają się na przetwory. Nasion nie należy jeść.
Dawniej
Owoce na konfitury i nalewki. Drewno na drobne przedmioty, a drzewa sadzono przy drogach.
Co mówią wierzenia
W wierzeniach ludowych korale i gałązki jarzębiny miały chronić przed złem i urokami; na Kaszubach drzewo uchodziło podobno za siedlisko dobrych duchów. Jarzębinę jako drzewo przeciw czarom znają też wierzenia ludów północnej Europy.
Ciekawostka
Jemiołuszki i drozdy potrafią w zimie objeść całe drzewo w ciągu jednego dnia.
Na dokładkę
Owoce jarzębiny są gorzkie, ale po przymrozkach łagodnieją, bo część kwasu parasorbowego się rozkłada. Na surowo w dużej ilości mogą zaszkodzić żołądkowi. Z gotowanych owoców robi się konfitury do mięs i nalewkę jarzębiak. Korale z jarzębiny to od zawsze jesienna zabawa dzieci, a jarzębinę sadzi się w parkach dla ptaków.