
Jarząb brekinia
Sorbus torminalis
Rzadkie drzewo z rodziny różowatych o klapowanych liściach, które przypominają liście klonu. W Polsce rośnie w zachodniej połowie kraju, w świetlistych lasach i zaroślach na żyznych glebach. Od 1946 roku jest pod ścisłą ochroną.
Jak rozpoznać
- Liście szerokojajowate, do 10 cm, z 3 do 5 parami ostrych klap; dolne klapy odstają prawie poziomo.
- Jesienią liście przebarwiają się na czerwono i brązowo.
- Kwiaty białe w luźnych podbaldachach, kwitnie w maju i czerwcu.
- Owoce długości około 1 cm, najpierw czerwonożółte, potem brązowe z jasnymi kropkami.
Gdzie żyje
Rozproszone stanowiska na zachód od linii Trójmiasto, Tczew, Ciechocinek, Strzelno, Gołuchów, Wrocław, Strzelin, Ojców, Nowy Sącz. W Karpatach tylko na Białowodzkiej Górze i w Rożnowie. Rośnie na glebach wapiennych i gliniastych, nie na piaskach.
Owoce i nasiona
Owoce są jadalne dopiero po przejrzeniu, gdy zmiękną; wcześniej są bardzo cierpkie. Brekinia jest w Polsce pod ścisłą ochroną, więc nie zrywaj owoców ani gałązek.
Dawniej
Drewno czerwonobrązowe, twarde i ciężkie, cenione w tokarstwie i meblarstwie. Zanim zaczęto używać chmielu, owocami przyprawiano piwo.
Najsłynniejszy w Polsce
Najstarszy znany okaz w Polsce rośnie w Lubotyniu (woj. wielkopolskie): wysokość 24 m, pierśnica 65 cm, wiek około 190 lat.
Ciekawostka
Łacińska nazwa torminalis oznacza „dobry na kolkę”, bo owoce były dawnym ludowym lekiem. Dawna polska nazwa brekinii to brzęk, stąd nazwy rezerwatów, np. Bytyńskie Brzęki.