Wejdź do lasu
Zwyczaje wigilijne
ilustracja AI
Wigilia · Tradycja

Zwyczaje wigilijne

Opłatek, sianko, pusty talerz i pierwsza gwiazdka

Większość wigilijnych zwyczajów ma dwie warstwy: chrześcijańską i dużo starszą, rolniczą. Sianko przypomina żłóbek, ale też dawne święto plonów. Pusty talerz czeka na wędrowca, ale kiedyś czekał także na dusze przodków.

Najważniejsze zwyczaje

Pierwsza gwiazdkaPierwsza gwiazdkaDo kolacji siada się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda. Przypomina Gwiazdę Betlejemską, która według Ewangelii zaprowadziła mędrców do Jezusa.
OpłatekOpłatekDzielenie się opłatkiem i składanie życzeń to zwyczaj typowo polski, znany co najmniej od XVIII wieku. Opłatki piekli dawniej organiści i zakonnicy.
Sianko pod obrusemSianko pod obrusemPrzypomina żłóbek, w którym leżał Jezus. Wróżono też z niego: kto wyciągnął długie źdźbło, miał żyć długo, a zielone zapowiadało ślub.
Pusty talerzPusty talerzDziś czeka na niespodziewanego gościa albo wędrowca. W dawnej wierze ludowej był miejscem dla dusz zmarłych bliskich, które tej nocy odwiedzały dom.
Choinka i dawna podłaźniczkaChoinka i dawna podłaźniczkaChoinka przyszła do Polski z Niemiec w XIX wieku, najpierw do miast. Wcześniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli czubek jodły lub świerka, a w kącie stawiano snop zboża.
Łuska karpia w portfeluŁuska karpia w portfeluŁuska z wigilijnego karpia schowana w portfelu ma zapewnić pieniądze przez cały rok. To zwyczaj dość nowy, bo karp na każdym stole pojawił się dopiero w PRL.
Zwierzęta mówią ludzkim głosemZwierzęta mówią ludzkim głosemWedług ludowej legendy o północy zwierzęta w oborze mówią ludzkim głosem. Gospodarze dawali im wtedy opłatek, często kolorowy.
Pasterka i kolędyPasterka i kolędyO północy idzie się na pasterkę, mszę na pamiątkę pasterzy, którzy pierwsi przyszli do żłóbka. Słowo „kolęda” pochodzi od łacińskich kalend, czyli pierwszego dnia miesiąca.

Wróżby i przesądy

Najczęstsze pytania

Dlaczego na Wigilii zostawia się pusty talerz?

Dziś mówi się, że to miejsce dla niespodziewanego gościa albo wędrowca. W dawnej wierze ludowej był przeznaczony dla dusz zmarłych bliskich, które według wierzeń odwiedzały dom w tę noc.

Skąd się wzięło sianko pod obrusem?

Sianko przypomina żłóbek, w którym położono Jezusa. Ma też starsze, rolnicze znaczenie: miało zapewnić urodzaj i dostatek w nowym roku.

Czy dzielenie się opłatkiem to polski zwyczaj?

Tak, łamanie się opłatkiem przy wigilijnym stole jest typowe dla Polski. Podobny zwyczaj znają też Litwini i Słowacy.

Od kiedy w Polsce jest choinka?

Choinka przyszła z Niemiec i upowszechniła się w Polsce w XIX wieku, najpierw w miastach, a na wsi dopiero na początku XX wieku.

Więcej o Wigilii

Przepisy w aplikacjigotowanie krok po krokuAtlas grzybównaucz się rozpoznawać grzyby, zanim je zbierzesz

Źródła