Pierwsza gwiazdkaDo kolacji siada się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda. Przypomina Gwiazdę Betlejemską, która według Ewangelii zaprowadziła mędrców do Jezusa.
Zwyczaje wigilijne
Opłatek, sianko, pusty talerz i pierwsza gwiazdka
Większość wigilijnych zwyczajów ma dwie warstwy: chrześcijańską i dużo starszą, rolniczą. Sianko przypomina żłóbek, ale też dawne święto plonów. Pusty talerz czeka na wędrowca, ale kiedyś czekał także na dusze przodków.
Najważniejsze zwyczaje
Pierwsza gwiazdkaDo kolacji siada się, gdy na niebie pojawi się pierwsza gwiazda. Przypomina Gwiazdę Betlejemską, która według Ewangelii zaprowadziła mędrców do Jezusa.
OpłatekDzielenie się opłatkiem i składanie życzeń to zwyczaj typowo polski, znany co najmniej od XVIII wieku. Opłatki piekli dawniej organiści i zakonnicy.
Sianko pod obrusemPrzypomina żłóbek, w którym leżał Jezus. Wróżono też z niego: kto wyciągnął długie źdźbło, miał żyć długo, a zielone zapowiadało ślub.
Pusty talerzDziś czeka na niespodziewanego gościa albo wędrowca. W dawnej wierze ludowej był miejscem dla dusz zmarłych bliskich, które tej nocy odwiedzały dom.
Choinka i dawna podłaźniczkaChoinka przyszła do Polski z Niemiec w XIX wieku, najpierw do miast. Wcześniej pod sufitem wieszano podłaźniczkę, czyli czubek jodły lub świerka, a w kącie stawiano snop zboża.
Łuska karpia w portfeluŁuska z wigilijnego karpia schowana w portfelu ma zapewnić pieniądze przez cały rok. To zwyczaj dość nowy, bo karp na każdym stole pojawił się dopiero w PRL.
Zwierzęta mówią ludzkim głosemWedług ludowej legendy o północy zwierzęta w oborze mówią ludzkim głosem. Gospodarze dawali im wtedy opłatek, często kolorowy.
Pasterka i kolędyO północy idzie się na pasterkę, mszę na pamiątkę pasterzy, którzy pierwsi przyszli do żłóbka. Słowo „kolęda” pochodzi od łacińskich kalend, czyli pierwszego dnia miesiąca.Wróżby i przesądy
- Jaka Wigilia, taki cały rok, dlatego tego dnia unika się kłótni.
- Pierwszy gość w domu to wróżba na cały rok: mężczyzna miał przynosić szczęście.
- Panny wychodziły na dwór i nasłuchiwały, z której strony szczeka pies, bo stamtąd miał przyjść kawaler.
- Okruchy ze stołu i resztki opłatka dawano zwierzętom, żeby zdrowo chowały się przez cały rok.
Najczęstsze pytania
Dlaczego na Wigilii zostawia się pusty talerz?
Dziś mówi się, że to miejsce dla niespodziewanego gościa albo wędrowca. W dawnej wierze ludowej był przeznaczony dla dusz zmarłych bliskich, które według wierzeń odwiedzały dom w tę noc.
Skąd się wzięło sianko pod obrusem?
Sianko przypomina żłóbek, w którym położono Jezusa. Ma też starsze, rolnicze znaczenie: miało zapewnić urodzaj i dostatek w nowym roku.
Czy dzielenie się opłatkiem to polski zwyczaj?
Tak, łamanie się opłatkiem przy wigilijnym stole jest typowe dla Polski. Podobny zwyczaj znają też Litwini i Słowacy.
Od kiedy w Polsce jest choinka?
Choinka przyszła z Niemiec i upowszechniła się w Polsce w XIX wieku, najpierw w miastach, a na wsi dopiero na początku XX wieku.
Grzyby na Wigilię
12 potraw wigilijnych
Skąd się wzięła Wigilia