
Marzanna
Marzana, Morena (po czesku), Śmierć, śmiertka (Śląsk)
Słomiana kukła ubrana w kobiece stroje, którą w Wielkim Poście wynoszono za wieś i topiono lub palono. Najstarszy pewny zapis pochodzi z poznańskich statutów synodalnych z ok. 1420 r., które zakazały obrzędu wynoszenia „śmierci”. Długosz nazwał Marzannę boginią, ale to jego interpretacja; dla ludzi na wsi była to kukła zimy i śmierci.
Jak pewna jest ta wiedza
Wierzenia ludowe
Skąd o tym wiemy
Statuty synodalne diecezji poznańskiej (ok. 1420) zakazujące wynoszenia i topienia kukły zwanej „śmiercią”; Długosz (Marzyanna jako Ceres); etnografia XIX w.
Co wierzono
Wierzono, że zniszczenie kukły wypędza ze wsi zimę, choroby i śmierć. Wracając, nie wolno było się oglądać, bo zło mogło pójść za ludźmi.
Gdzie
Polska, Czechy, Słowacja, Łużyce
Ciekawostka
W Czechach piątą niedzielę Wielkiego Postu, kiedy wynoszono kukłę, nazywano Smrtná neděle, czyli niedzielą śmierci. Termin 21 marca to zwyczaj szkolny z XX w.
Ślady do dziś
Topienie Marzanny to wciąż jeden z najbardziej żywych zwyczajów wiosennych w Polsce. Szkoły i przedszkola robią kukły z papieru i słomy, a w wielu miastach odbywają się korowody. W Czechach i na Słowacji ten sam zwyczaj nazywa się wynoszeniem Morany. Kukłę warto po zabawie wyłowić z wody albo spalić na ognisku, żeby nie zaśmiecić rzeki.
Więcej: istoty i demony
Obraz to artystyczna wizja oparta na archeologii i opisach, nie wierna kopia.