Wejdź do lasu
Zimowy las świerkowy nocą przy ubywającym Księżycu
Poradnik

Księżycowe drewno: jak je pozyskać

Poradnik krok po kroku, od wyboru drzewa po suche belki

◐ Badane

Księżycowe drewno to drewno ścięte w okresie spoczynku drzewa, od października do lutego, przy ubywającym Księżycu, a potem powoli suszone na powietrzu. Tak robili cieśle w Alpach od stuleci, a w naszych czasach rozsławił to austriacki leśnik i przedsiębiorca Erwin Thoma. Zasady ścinki w tym poradniku pochodzą z jego kalendarza. Wszystko, co dodaliśmy z dawnej tradycji albo z praktyki stolarzy, oznaczamy osobno.

Otwórz ilustrowany poradnikkalendarz na dziś i kalkulator suszeniaPobierz PDF12 stron: ściąga, certyfikaty, przepisy i dziennik

Co mówi nauka

Pewne jest to, że drewno ścięte zimą i suszone powoli na powietrzu jest dobre: ma mniej soków, gorzej smakuje kornikom i mniej pęka. Wpływ samego Księżyca jest sporny. Firma Thoma podaje, powołując się na badania prof. Ernsta Zürchera z ETH w Zurychu, że drewno ścięte przy ubywającym Księżycu jest gęstsze o 5–7%. Duże szwajcarskie badanie Zürchera i współpracowników (2010, 576 świerków i kasztanów ściętych w 48 terminach) wykazało niewielkie, ale istotne statystycznie różnice w schnięciu, kurczeniu i gęstości zależne od faz Księżyca. Inne badania, m.in. nad dębem i nad palnością drewna, różnic nie znalazły. Dlatego trzymaj się kalendarza, bo nic nie tracisz, ale pamiętaj, że najwięcej i tak daje zima, dobre drzewo i cierpliwe suszenie.

Co daje według Thomy

Tak opisuje swoje drewno Erwin Thoma, na podstawie tradycji, własnego doświadczenia i badań prof. Ernsta Zürchera. Badania potwierdziły tylko część tych różnic i są one niewielkie, więc traktuj tę listę jako jego obietnicę, a nie gwarancję.

Kiedy ścinać

Skąd legalnie wziąć drzewo

Drzewo na własnej działce

Jeśli jesteś osobą prywatną, a wycinka nie służy działalności gospodarczej, większość drzew zetniesz bez zezwolenia. Gdy obwód pnia mierzony 5 cm nad ziemią przekracza 80 cm (topola, wierzba, klon jesionolistny i srebrzysty), 65 cm (kasztanowiec, robinia, platan) albo 50 cm (pozostałe gatunki, w tym świerk, sosna i dąb), musisz zgłosić wycinkę w urzędzie gminy. Urzędnik ogląda drzewo w ciągu 21 dni, potem gmina ma 14 dni na sprzeciw. Jeśli go nie ma, ścinasz w ciągu 6 miesięcy od oględzin. Zgłoś się jesienią, a ściniesz w zimowym oknie.

Własny las

W lesie prywatnym ścinasz zgodnie z uproszczonym planem urządzenia lasu albo decyzją starosty. Drewno z lasu prywatnego przed wywozem musi zostać ocechowane, a starosta wydaje świadectwo legalności pozyskania. Zapytaj w starostwie albo u leśniczego, który nadzoruje lasy prywatne w Twojej gminie.

Z Lasów Państwowych

W lasach państwowych sam drzewa nie zetniesz: samowyrób obejmuje tylko drobnicę i opał, bez obalania drzew. Ale zimą ścinka i tak trwa. Zapytaj w nadleśnictwie, kiedy będą ścinać świerk, jodłę, sosnę lub modrzew w wybranym leśnictwie, i poproś o kłody z konkretnej daty. Osoby prywatne kupują w sprzedaży detalicznej w nadleśnictwie, w niewielkich ilościach, według cennika i regulaminu danego nadleśnictwa.

Gotowe drewno z tartaku

Coraz więcej tartaków i ciesielni przyjmuje zamówienia na ścinkę zimową. Pytaj o dokument z datą ścinki, gatunkiem i miejscem pochodzenia. Gotowe belki z certyfikowanego drewna księżycowego sprzedają też firmy w Austrii i Niemczech, m.in. firma Thoma. Bez daty ścinki na papierze to tylko nazwa handlowa.

Krok po kroku

  1. Wybierz drzewo jesienią: Na konstrukcje: świerk, jodła, modrzew albo sosna. Na podłogi i meble: dąb, jesion, modrzew. Szukaj zdrowego, prostego pnia bez zgnilizny, pęknięć i dużych sęków w dolnej części. Thoma najbardziej ceni drewno, które rosło wolno, w wyższych i chłodniejszych miejscach. Oznacz drzewo razem z leśnikiem lub właścicielem i zaplanuj, w którą stronę się obali.
  2. Ścinka w wybranym oknie: Ścinać powinien ktoś z kursem operatora pilarki, w kasku z osłoną twarzy i słuchu, spodniach i butach antyprzecięciowych. Nigdy w pojedynkę. Tradycja mówi: obalaj drzewo w dół zbocza, koroną w dół. Jeśli nie masz uprawnień, wynajmij drwala, a sam zapisz datę i fazę Księżyca.
  3. Niech poleży z koroną: Tradycyjnie drzewo leży kilka tygodni z całą koroną i gałęziami. Igły dalej odparowują wodę i „wysysają” ją z pnia. Dopiero potem okrzesuje się gałęzie i tnie pień na kłody. Kłody okoruj szybko, zanim wiosną ruszą korniki.
  4. Zrywka po śniegu: Kłody wywozi się, póki leży śnieg albo grunt jest zamarznięty. Koń lub lekki ciągnik mniej niszczą las i drewno. Czoła kłód zabezpiecz woskiem lub farbą, żeby nie pękały.
  5. Przetarcie w tartaku: Przetnij kłody przed wiosną. Zamów wymiary z zapasem na kurczenie, zwykle kilka procent w poprzek włókien. Do belek konstrukcyjnych najlepiej, gdy rdzeń zostaje w środku albo poza elementem, bo wtedy drewno mniej pęka.
  6. Suszenie na powietrzu: Thoma suszy drewno powoli, na powietrzu, bez żadnych środków chemicznych. Układaj tarcicę w sztapel na podkładach 30–50 cm nad ziemią. Przekładki tej samej grubości (2–2,5 cm) kładź co 50–60 cm, zawsze jedna nad drugą. Daj dach, ale zostaw otwarte boki. Stolarze liczą mniej więcej rok na każde 2,5 cm grubości, a grube belki schną dłużej.
  7. Sprawdź wilgotność: Wilgotnościomierzem mierz kilka miejsc, także w środku sztapla. Do konstrukcji osłoniętych drewno powinno mieć najwyżej 20% wilgotności, na zewnątrz najwyżej 23%, a do klejenia, podłóg i mebli około 15% albo mniej.
  8. Buduj: Thoma łączy lite drewno kołkami, bez kleju i metalu. Ty możesz zacząć od mniejszych rzeczy: stołu, podłogi, szopy, ula. Zapisz w dzienniku, jak drewno się zachowuje: czy pęka, czy się paczy, czy łapie je kornik.

Certyfikaty i atesty

Najpierw najważniejsze: „księżycowe drewno” nie jest urzędowym certyfikatem w żadnym kraju. To deklaracja, kiedy drzewo ścięto. O tym, czy z drewna wolno zbudować dom, decydują zwykłe atesty drewna budowlanego. Księżycowe drewno musi je mieć tak samo jak każde inne.

Gdzie wolno budować domy z drewna

Dom z drewna, także księżycowego, wolno zbudować w każdym z tych krajów. Różnią się wymagane atesty, przepisy przeciwpożarowe i miejsca, gdzie drewno jest ograniczone.

Polska: Wolno

Dom z drewna zbudujesz wszędzie, gdzie miejscowy plan albo warunki zabudowy dopuszczają dom jednorodzinny. Na Podhalu niektóre plany wręcz wymagają drewna i tradycyjnej formy.

Trudniej: Ograniczenia daje plan miejscowy i odległości pożarowe na ciasnych działkach.

Austria i Niemcy: Wolno

Ojczyzna księżycowego drewna. Firma Thoma buduje tu domy, hotele, szkoły i biura z Holz100. System ma Europejską Ocenę Techniczną, więc projektant może go użyć w całej UE.

Trudniej: Wysokie budynki z drewna wymagają dodatkowych zabezpieczeń ogniowych.

Japonia: Wolno z warunkami

Japonia ma ogromną tradycję drewna, a według firmy Thoma kościół w Hara Mura koło Fukushimy zbudowano w systemie Holz100. Po wojnie prawo budowlane z 1950 roku mocno ograniczyło jednak drewno w miastach z obawy przed pożarami.

Trudniej: Najtrudniej w gęstych centrach miast w strefach pożarowych.

Teksas i USA: Wolno

W USA większość domów stoi na drewnianym szkielecie, więc dom z drewna to norma. Teksas nie ma jednego kodeksu dla całego stanu.

Trudniej: Na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej obowiązują przepisy huraganowe, a w strefach pożarów lasu (np. w Kalifornii) elewacja musi być odporna na zapłon.

W centrach miast Japonii w strefach pożarowych, w strefach pożarów buszu i lasu (Kalifornia, Australia z normą AS 3959), na wybrzeżach huraganowych i tam, gdzie żerują termity. Wszędzie da się budować, ale z dodatkowymi zabezpieczeniami.

Twoje własne badanie

Zrób własne badanie. Zetnij dwa podobne drzewa z tego samego miejsca: jedno przy ubywającym Księżycu tuż przed nowiem, drugie przy przybywającym. Potnij je tak samo, oznacz i susz w jednym sztaplu. Po 3, 6 i 12 miesiącach zmierz wilgotność, zważ deski i policz pęknięcia. Wynik opisz pod tą stroną, bo właśnie takich porównań brakuje.

Źródła