
Księżycowe drewno
Drzewo ścięte z księżycem
◐ Badane
Starzy drwale mówili: zetnij drzewo zimą, przy ubywającym księżycu, a drewno przetrwa wieki. Młody leśniczy z Alp im uwierzył i zbudował na tej wiedzy firmę, która stawia domy na całym świecie.
Kto: Erwin Thoma · Kiedy: od lat 80. XX w. · Gdzie: Alpy, Austria
Opowieść
Erwin Thoma był młodym leśniczym w górach Karwendel. Starzy drwale pokazali mu zasady swoich dziadków: drewno na dach, skrzypce i łodzie ścina się zimą, przy ubywającym księżycu, tuż przed nowiem.
Zamiast je wyśmiać, zaczął z nich korzystać. Założył w Goldegg firmę Thoma Holz i wymyślił ściany z samego drewna, bez kleju, bez gwoździ i bez chemii, łączone bukowymi kołkami.
Jego system Holz100 przeszedł niemieckie i europejskie badania, dostał europejską ocenę techniczną i stoi dziś w ponad tysiącu budynków na kilku kontynentach. Leśniczy z gór pokazał, że wiedza starych drwali może stanąć obok najnowszych norm.
Kim jest Erwin Thoma
Erwin Thoma urodził się w 1962 roku w Bruck an der Großglocknerstraße, w austriackim Pinzgau. Był przewodnikiem górskim, a potem bardzo młodo został leśniczym w rewirze Eng w górach Karwendel. Dziś jest inżynierem, przedsiębiorcą i autorem bestsellerów o drzewach. Firmę prowadzi w Goldegg razem z synem Florianem i córką Elisabeth.
- 1998 patent Holz100: Ściana z samego drewna, bez kleju i metalu
- ETA 13/0785: Europejska ocena techniczna DIBt, 2013 i 2018
- REI 120 odporność ogniowa: Ściana 36,8 cm wytrzymuje 120 minut pożaru (dane producenta)
- C2C Gold: Certyfikat Cradle to Cradle dla Holz100 (dane producenta)
- 1000+ budynków: W 33 krajach, stan na 2015 rok
- 5+ książek: O drzewach i drewnie, w tym bestseller „Die geheime Sprache der Bäume”
Droga leśniczego
- 1962, Pinzgau: Urodził się w Bruck an der Großglocknerstraße, u stóp Wysokich Taurów.
- lata 80., Leśniczy w Karwendel: Prowadzi rewir Eng. Od starych drwali uczy się, kiedy ścinać drzewa.
- lata 90., Thoma Holz: W Goldegg zakłada firmę, która buduje domy z księżycowego drewna.
- 1998, Patent Holz100: Opatentowuje ściany z litego drewna łączone bukowymi kołkami, bez kleju i metalu.
- 1999, Książka i centrum badań: Wydaje „…dich sah ich wachsen”, tłumaczoną na kilka języków, i otwiera w Goldegg centrum badawcze.
- 2013, Europejska ocena techniczna: Niemiecki DIBt wydaje dla Holz100 ocenę ETA-13/0785, odnowioną w 2018 roku.
- 2015, Ponad 1000 budynków: Budynki z Holz100 stoją już w 33 krajach.
- 2019, Strategie natury: Wydaje „Strategien der Natur”, kolejną książkę o tym, czego las uczy ludzi.
Ściana bez kleju: Holz100
Ściana Holz100 to wiele warstw desek ze świerka i jodły, ułożonych na krzyż. Przez warstwy wbija się suche kołki z buku. Kołek z czasem wchłania wilgoć z otoczenia i pęcznieje, więc zakleszcza deski na stałe, bez grama kleju. Taka ściana nie potrzebuje folii ani wełny: samo drewno izoluje, trzyma ciepło i pachnie lasem.
Gdzie stoją jego budynki
- Domy w Alpach (Austria i Niemcy): Domy rodzinne z litych ścian Holz100 stoją w wielu alpejskich wsiach.
- Kościół w Hara (Fukushima, Japonia): Według firmy Thoma w Hara Mura koło Fukushimy stanął kościół z jej drewna.
- Dom w Kalifornii (Walnut Creek, USA): Holz100 przepłynęło ocean. W Walnut Creek w Kalifornii stoi dom ze ścianami Holz100 z Austrii.
- Centrum w Goldegg (Salzburg, Austria): Siedziba firmy i centrum badań, gdzie Thoma od 1999 roku sprawdza swoje ściany i drewno.
Jego książki
- …dich sah ich wachsen (1999): Pierwsza książka: o drzewach, lesie i drewnie księżycowym. Przetłumaczona na kilka języków.
- Die geheime Sprache der Bäume: Tajemny język drzew. Jego największy bestseller.
- Die sanfte Medizin der Bäume: Łagodna medycyna drzew: o tym, jak drewno i las wpływają na zdrowie.
- Holzwunder (2016): Cud drewna: o budowaniu z drewna bez chemii.
- Strategien der Natur (2019): Strategie natury: czego las może nauczyć ludzi i firmy.
Jak to działa
- Zima: Ścina się od grudnia do lutego. Drzewo jest w spoczynku: ma mniej wody i soków, a owady i grzyby śpią.
- Ubywający księżyc: Według tradycji przy ubywającym księżycu soki schodzą w dół, a drewno jest suchsze i twardsze.
- Korona zostaje: Drzewo kładzie się koroną w dół stoku i zostawia na kilka tygodni z gałęziami. Igły dalej wyciągają wodę z pnia.
- Powolne suszenie: Pnie schną powoli, na powietrzu, bez pieca. Drewno ma mniej pęknięć i naprężeń.
Zasady ścinki według tradycji
- Na dach i belki (kalendarz Thomy): Od października do lutego, tylko przy ubywającym Księżycu, od pełni do nowiu.
- Na drewno, które nie gnije: Ubywający Księżyc w grudniu i styczniu, najlepiej w znaku Ryb. To dawny kalendarz ludowy, nie zasada Thomy.
- Na drewno opałowe: Po nowiu, przy przybywającym Księżycu w październiku. To dawny kalendarz ludowy.
- Na deski, które nie pękają: Dzień przed nowiem albo w nów. To dawny kalendarz ludowy.
Thoma buduje z księżycowego drewna domy bez kleju, bez gwoździ i bez chemii, łączone samymi drewnianymi kołkami. Mówi, że ściana z litego drewna pachnie lasem, trzyma ciepło i oddycha.
Śledztwo: fakty i teorie
Udokumentowane
- Beton a klimat: Produkcja cementu odpowiada za około 8% światowej emisji CO₂ (raport Chatham House, 2018). Drewno przeciwnie: przez całe życie domu przechowuje węgiel.
- Kampania przeciw drewnu: W 2016 roku amerykański związek producentów betonu towarowego NRMCA uruchomił wielomilionową kampanię „Build with Strength”, która przekonuje projektantów i urzędników do betonu zamiast drewna.
- Lobby w parlamencie: Kampania sama chwaliła się, że parlament stanu Waszyngton odrzucił ulgi podatkowe dla drewna klejonego krzyżowo. Jej rzecznik nazwał drewniane budynki „podpałką na sterydach”.
- Przepisy jednak się zmieniają: Amerykański kodeks budowlany IBC z 2021 roku dopuścił drewniane budynki do 18 kondygnacji. W Wiedniu stoi 84-metrowy wieżowiec HoHo z drewna, choć z betonowym trzonem.
- Thoma przeszedł badania: Holz100 ma europejską ocenę techniczną i patent, a budynki z niego stoją w 33 krajach. Drewno z certyfikatem może stanąć obok betonu w tych samych przepisach.
Teorie
- Teoria: Thomę celowo się wycisza. Argumenty zwolenników: Beton i stal mają potężne lobby, co widać po kampaniach powyżej. „Drewno księżycowe” nie ma żadnego urzędowego znaku, a w wielkich mediach mało się o nim mówi. Co mówią dokumenty: Nie znaleźliśmy dowodu, że ktoś blokował akurat Thomę: dostał patent, europejskie dopuszczenie i wydaje bestsellery. Udokumentowane jest za to, że branża betonowa walczy z drewnem w ogóle.
- Teoria: drewno zastąpi beton. Argumenty zwolenników: Drewno odrasta, magazynuje CO₂, a ściana Holz100 według producenta wytrzymuje 120 minut pożaru. Coraz wyższe budynki stawia się z drewna. Co mówią dokumenty: Drewno zastępuje beton w ścianach, stropach i całych domach, nawet w wieżowcach. Fundamenty, piwnice i miejsca stale mokre wciąż buduje się z betonu albo kamienia.
Czego nie wiemy: Nie wiemy, ile lasu wystarczy, żeby budować tak na wielką skalę, i jak szybko zmienią się przepisy w Polsce. To dobre pytania do dalszych badań.
Sprawdź sam
- Dwie gałęzie: Zimą zetnij w swoim ogrodzie dwie podobne gałęzie z jednego drzewa: jedną przy ubywającym księżycu, drugą przy przybywającym. Zważ je od razu i co tydzień, aż przestaną chudnąć.
- Na ślepo: Niech ktoś inny oznaczy gałęzie, a ty zapisuj wagę, nie wiedząc, która jest która. Tak wyklucza się własne oczekiwania.
- Próba wody: Gdy obie wyschną, połóż je na dobę w wodzie i zważ znowu. Thoma twierdzi, że drewno księżycowe chłonie mniej wody. Wpisz wynik w dzienniku w poradniku.
Dodatek: co mówią badania
Księżyc nie ciągnie soków jak morza, bo pień jest za mały na pływy. Ale rośliny mają rytmy: szwajcarski badacz Ernst Zürcher opisał w Nature (1998) drobne zmiany grubości pni w rytmie księżyca. Pewne jest też, że zimą drzewo w spoczynku ma mniej cukrów, którymi żywią się grzyby i owady.
Badania naukowe są niejednoznaczne. Zespół Zürchera znalazł niewielkie, ale istotne różnice w schnięciu i gęstości świerków ścinanych w różnych fazach księżyca. Inne badania, m.in. TU Dresden, takich różnic nie znalazły. Thoma odpowiada najprościej: jego domy stoją i przechodzą wszystkie atesty.
Źródła
- Thoma: drewno księżycowe
- Wikipedia: Erwin Thoma
- Salzburgwiki: Erwin Thoma
- Thoma Holz: strona firmy
- LovelyBooks: książki Erwina Thomy
- Izba Rolnicza Karyntii: Vom „Spinner” zum Gewinner
- Zürcher i in. (Nature 1998): księżycowy rytm pni
- TU Dresden: projekt Mondholz
- Zürcher (SWST 2010): faza księżyca a drewno
- Chatham House (2018): Making Concrete Change
- NRMCA: start kampanii Build with Strength (2016)
- The Fifth Estate: beton rusza do ofensywy
- LSU: As mass timber's popularity grows, the concrete industry goes on the offensive