
Wilec
Ipomoea tricolor, Ipomoea purpurea
Nazwy ludowe: powój, wilec trójbarwny, wilec purpurowy, Heavenly Blue, ololiuqui (u Azteków), morning glory
Jak wygląda
Jednoroczne pnącze owijające się wokół podpór, osiągające kilka metrów. Liście sercowate, kwiaty duże, lejkowate, w odmianie Heavenly Blue niebieskie z białym gardłem, u wilca purpurowego fioletowe lub różowe; kwitną od rana i więdną po południu. Nasiona czarne lub brązowe, kanciaste, w kulistych torebkach.
Skąd pochodzi
Ameryka Środkowa i Meksyk. W Polsce bardzo popularna jednoroczna roślina ozdobna balkonów, płotów i altan; nie zimuje i dziczeje sporadycznie.
Historia
Aztekowie i Zapotekowie używali nasion powojowatych (ololiuqui z Turbina corymbosa i tlitliltzin z Ipomoea tricolor) w rytuałach wróżbiarskich i uzdrowicielskich. Po podboju Meksyku w 1521 roku hiszpańscy kronikarze opisywali te obrzędy, a Inkwizycja je zwalczała. W 1960 roku Albert Hofmann zidentyfikował w nasionach ergoliny bliskie LSD, co było zaskoczeniem, bo podobne alkaloidy znano dotąd tylko z grzybów. Później okazało się, że wytwarza je grzyb symbiotyczny Periglandula żyjący w roślinie.
Legenda i prawda
W internecie powtarza się, że nasiona ze sklepów ogrodniczych są celowo pokrywane trucizną (np. rtęcią), by zniechęcić do nadużyć. Nasiona bywają zaprawiane środkami grzybobójczymi i barwnikami, ale tezy o celowym zatruwaniu metylortęcią nie potwierdzają rzetelne źródła; same nasiona i tak wywołują silne nudności i wymioty.
Substancje
Alkaloidy ergolinowe: ergina (LSA, amid kwasu lizergowego), izoergina, lizergol, chanoklawina, elimoklawina; glikozydy żywiczne o działaniu przeczyszczającym.
Jak działa
Ergina działa na receptory serotoninowe podobnie jak LSD, ale znacznie słabiej i z wyraźniejszą sedacją. Typowe są senność, apatia, zmiany percepcji, a przede wszystkim mdłości, wymioty, biegunka i skurcze naczyń.
Z czym bywa mylona
- powój polny (Convolvulus arvensis)
- kielisznik zaroślowy
- powój hawajski (Argyreia nervosa)
Prawo w Polsce
Ozdobne wilce i ich nasiona są w Polsce w legalnym obrocie, ale wyodrębniona ergina i preparaty do odurzania mogą zostać uznane za środki zastępcze lub substancje kontrolowane, a pokrewny powój hawajski (Argyreia nervosa) wpisano do wykazu w 2009 r.
Ciekawostka
Hofmann, odkrywca LSD, był też tym, który zidentyfikował jego „kuzynów” w nasionach meksykańskiego powoju – zamykając koło między europejskim sporyszem a obrzędami Azteków.
Najczęstsze pytania
Jak działa wilec?
Ergina działa na receptory serotoninowe podobnie jak LSD, ale znacznie słabiej i z wyraźniejszą sedacją. Typowe są senność, apatia, zmiany percepcji, a przede wszystkim mdłości, wymioty, biegunka i skurcze naczyń.
Jakie zagrożenia niesie wilec?
Niebezpieczna. Nasiona zawierają różne alkaloidy sporyszowe, w tym obkurczające naczynia, co grozi bólem, drętwieniem kończyn i u kobiet w ciąży poronieniem. Opisywano ostre psychozy, lęk, kołatanie serca, a także pojedyncze przypadki samobójstw w stanie zatrucia. Zawartość alkaloidów w nasionach jest bardzo zmienna, a chemiczne zaprawy na nasionach siewnych dodatkowo szkodzą. Niebezpieczne jest łączenie z lekami serotoninergicznymi i obkurczającymi naczynia.
Wilec a prawo w Polsce: co wolno?
Ozdobne wilce i ich nasiona są w Polsce w legalnym obrocie, ale wyodrębniona ergina i preparaty do odurzania mogą zostać uznane za środki zastępcze lub substancje kontrolowane, a pokrewny powój hawajski (Argyreia nervosa) wpisano do wykazu w 2009 r.