
Tytoń bakun
Nicotiana rustica
Nazwy ludowe: mapacho, machorka, tytoń szamański, Aztec tobacco
Jak wygląda
Roślina jednoroczna z rodziny psiankowatych, niższa i krępsza od tytoniu szlachetnego, o wysokości ok. 0,5–1,5 m. Ma szerokie, jajowate, lepkie od gruczołków liście i zielonkawożółte, rurkowate kwiaty. Cała roślina jest pokryta lepkimi włoskami.
Skąd pochodzi
Andy Ameryki Południowej (Peru, Boliwia, Ekwador); od tysięcy lat uprawiany w obu Amerykach. Dawniej uprawiany także w Europie Wschodniej, w tym w Polsce i Rosji jako tani tytoń „machorka”.
Historia
Mapacho to święta roślina Amazonii, nazywana „rośliną-nauczycielem”: peruwiańscy curanderos wydmuchują jego dym, by oczyszczać ludzi i przestrzeń, chronić ceremonie i „karmić” duchy, a sproszkowany tytoń jest głównym składnikiem tabaki rapé wdmuchiwanej do nosa. W Ameryce Północnej był pierwszym tytoniem uprawianym przez rdzennych mieszkańców wschodniego wybrzeża i używanym w świętych fajkach. To właśnie N. rustica przywieźli pierwsi koloniści do Europy, zanim wyparł go łagodniejszy tytoń szlachetny. W Rosji i Polsce machorka była popularnym tytoniem żołnierzy i chłopów.
Legenda i prawda
Mit: „mapacho to czysty, święty tytoń, więc nie szkodzi i nie uzależnia”. Zawiera wielokrotnie więcej nikotyny niż zwykły tytoń (liście do kilku procent), więc uzależnia i może łatwo wywołać zatrucie nikotyną, a jego dym zawiera te same rakotwórcze związki co dym papierosowy.
Substancje
Nikotyna (w stężeniu wielokrotnie wyższym niż w N. tabacum), nornikotyna, anabazyna; beta-karboliny harman i norharman.
Jak działa
Nikotyna pobudza receptory nikotynowe, dając szybkie pobudzenie, a przy dużej ekspozycji zawroty głowy, nudności i stan zbliżony do transu wykorzystywany w praktykach szamańskich. Działa niemal natychmiast po wdychaniu dymu lub tabaki.
Z czym bywa mylona
- tytoń szlachetny (Nicotiana tabacum)
- tytoń oskrzydlony (Nicotiana alata) – ozdobny
Prawo w Polsce
Mapacho jest w Polsce legalny jako wyrób tytoniowy i podlega przepisom ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu (m.in. zakaz sprzedaży nieletnim, akcyza).
Ciekawostka
Słowo „machorka” na określenie taniego, mocnego tytoniu pochodzi właśnie od uprawy N. rustica w Europie Wschodniej.
Najczęstsze pytania
Jak działa tytoń bakun?
Nikotyna pobudza receptory nikotynowe, dając szybkie pobudzenie, a przy dużej ekspozycji zawroty głowy, nudności i stan zbliżony do transu wykorzystywany w praktykach szamańskich. Działa niemal natychmiast po wdychaniu dymu lub tabaki.
Jakie zagrożenia niesie tytoń bakun?
Uzależnia. Wysoka zawartość nikotyny grozi ostrym zatruciem: nudności, wymioty, ślinotok, kołatanie serca, drgawki, a w ciężkich przypadkach porażenie oddechowe – szczególnie przy połknięciu lub piciu naparów tytoniowych i u dzieci. Bardzo silnie uzależnia. Przewlekły kontakt z dymem i tabaką zwiększa ryzyko nowotworów, chorób serca i płuc. Zbieracze liści mogą doznać „choroby zielonego tytoniu” (zatrucie przez skórę).
Tytoń bakun a prawo w Polsce: co wolno?
Mapacho jest w Polsce legalny jako wyrób tytoniowy i podlega przepisom ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu (m.in. zakaz sprzedaży nieletnim, akcyza).