
Tojad mocny
Aconitum firmum (syn. A. napellus subsp. firmum)
Nazwy ludowe: mordownik, wilcza trutka, hełm Jowisza, kapturnik, wolfsbane
Jak wygląda
Okazała bylina do około 1,5 m z dłoniasto, głęboko podzielonymi, ciemnozielonymi liśćmi. Ciemnoniebieskie lub granatowofioletowe kwiaty zebrane w gęste grono mają charakterystyczny górny płatek w kształcie hełmu lub kaptura. Pod ziemią ma bulwiaste, rzepowate korzenie.
Skąd pochodzi
Góry Europy Środkowej. W Polsce w Sudetach i Karpatach (Tatry, Babia Góra, Pilsko, Beskidy), w ziołoroślach, nad potokami i na wilgotnych halach; jako roślina ozdobna (tojady ogrodowe) sadzony także na nizinach.
Historia
Tojad od starożytności był trucizną: Grecy wierzyli, że wyrósł ze śliny Cerbera wyciągniętego przez Heraklesa z Hadesu, a w Europie zatruwano nim przynęty na wilki, stąd angielskie wolfsbane. Rzymianie zakazali jego uprawy, a w średniowieczu przypisywano mu związek z czarami i wilkołakami. Współcześnie popkultura spopularyzowała go jako „wywar tojadowy” z cyklu o Harrym Potterze. W XXI wieku zdarzały się w Europie zabójstwa i zatrucia tojadem.
Legenda i prawda
Legenda mówi, że tojad chroni przed wilkołakami albo je zdradza. To czysty folklor; realne jest natomiast to, że akonityna może wchłaniać się przez skórę, więc zrywanie rośliny gołymi rękami bywa niebezpieczne.
Substancje
Akonityna i pokrewne alkaloidy diterpenowe (mezakonityna, hypakonityna); najwięcej w bulwach korzeniowych.
Jak działa
Akonityna otwiera kanały sodowe w nerwach i mięśniu sercowym. Początkowo daje mrowienie i drętwienie ust i skóry, potem nudności, osłabienie, zaburzenia rytmu serca. Nie ma działania psychoaktywnego w sensie rekreacyjnym.
Z czym bywa mylona
- ostróżka
- korzeń chrzanu lub selera (bulwy)
- rośliny ogrodowe o niebieskich kwiatach
Prawo w Polsce
Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową (nie wolno go zrywać ani wykopywać); nie dotyczy go ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii.
Ciekawostka
Akonityna była jedną z pierwszych trucizn, które próbowano wykrywać metodami chemii sądowej; w Polsce tojad do dziś trafia na listy sanepidu jako roślina, której nie wolno sadzić tam, gdzie bawią się dzieci.
Najczęstsze pytania
Jak działa tojad mocny?
Akonityna otwiera kanały sodowe w nerwach i mięśniu sercowym. Początkowo daje mrowienie i drętwienie ust i skóry, potem nudności, osłabienie, zaburzenia rytmu serca. Nie ma działania psychoaktywnego w sensie rekreacyjnym.
Jakie zagrożenia niesie tojad mocny?
Trucizna. Uważany za jedną z najbardziej trujących roślin Polski: już miligramowe ilości akonityny mogą zabić, a trucizna przenika przez skórę. Śmierć następuje przez groźne arytmie serca lub porażenie mięśni oddechowych. Nie ma swoistej odtrutki; konieczna natychmiastowa pomoc (112) i monitorowanie serca.
Tojad mocny a prawo w Polsce: co wolno?
Gatunek objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową (nie wolno go zrywać ani wykopywać); nie dotyczy go ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii.