
Szczwół plamisty
Conium maculatum
Nazwy ludowe: cykuta (Sokratesa), psia pietruszka, szaleń plamisty, pietrasznik plamisty, świńska wesz
Jak wygląda
Dwuletnia roślina z rodziny selerowatych, 1–2,5 m, o gładkiej, sinawo oszronionej łodydze pokrytej charakterystycznymi czerwonobrunatnymi plamkami. Liście duże, wielokrotnie pierzaste, przypominające natkę pietruszki. Drobne białe kwiaty w baldachach; roztarta roślina pachnie mysim moczem.
Skąd pochodzi
Europa, Azja Zachodnia i Afryka Północna; zawleczony na inne kontynenty. W Polsce dość pospolity na przydrożach, nieużytkach, przy płotach, rumowiskach i w zaroślach.
Historia
W starożytnych Atenach wywar ze szczwołu był urzędowym sposobem wykonywania wyroków śmierci. Platon w „Fedonie” opisał, jak Sokrates w 399 r. p.n.e. wypił truciznę i powoli tracił czucie od stóp ku górze – obraz ten zgadza się z działaniem koniiny. Koniina była pierwszym alkaloidem, którego budowę ustalono, i pierwszym zsyntetyzowanym (1886). Do dziś zdarzają się zatrucia przez pomyłkę z jadalnymi roślinami.
Legenda i prawda
Często mówi się, że szczwół to po prostu „dzika pietruszka”, którą można łatwo odróżnić. W rzeczywistości młode liście są bardzo podobne do natki, a pomyłki z pietruszką, pasternakiem lub marchwią kończą się ciężkimi zatruciami – pomóc mogą czerwone plamki na łodydze i mysi zapach.
Substancje
Koniina, γ-koniceina, N-metylokoniina i inne alkaloidy piperydynowe; obecne w całej roślinie, także po wysuszeniu.
Jak działa
Koniina początkowo pobudza, a następnie poraża zwoje nerwowe i złącza nerwowo-mięśniowe, podobnie do kurary. Charakterystyczny jest postępujący, wstępujący paraliż przy zachowanej świadomości.
Z czym bywa mylona
- natka pietruszki
- pasternak
- dzika marchew
- trybula leśna
- świerząbek
Prawo w Polsce
Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.
Ciekawostka
Koniina jako pierwszy alkaloid w historii została sztucznie zsyntetyzowana – dokonał tego Albert Ladenburg w 1886 roku.
Najczęstsze pytania
Jak działa szczwół plamisty?
Koniina początkowo pobudza, a następnie poraża zwoje nerwowe i złącza nerwowo-mięśniowe, podobnie do kurary. Charakterystyczny jest postępujący, wstępujący paraliż przy zachowanej świadomości.
Jakie zagrożenia niesie szczwół plamisty?
Trucizna. Trująca jest cała roślina, nawet zasuszona, a kontakt soku ze skórą też bywa niebezpieczny. Objawy zatrucia to pieczenie w ustach, ślinotok, nudności, osłabienie mięśni, zaburzenia widzenia, wstępujący paraliż i śmierć przez porażenie mięśni oddechowych. Pomyłki dotyczą głównie zbieraczy dzikich ziół i dzieci robiących „piszczałki” z pustych łodyg.
Szczwół plamisty a prawo w Polsce: co wolno?
Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.