Wejdź do lasu
Szczwół plamisty, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Szczwół plamisty

Conium maculatum

Trucizna
SkądRośnie w PolscePostaćroślinaSubstancjeKoniina, γ-koniceina, N-metylokoniina i…

Nazwy ludowe: cykuta (Sokratesa), psia pietruszka, szaleń plamisty, pietrasznik plamisty, świńska wesz

Jak wygląda

Dwuletnia roślina z rodziny selerowatych, 1–2,5 m, o gładkiej, sinawo oszronionej łodydze pokrytej charakterystycznymi czerwonobrunatnymi plamkami. Liście duże, wielokrotnie pierzaste, przypominające natkę pietruszki. Drobne białe kwiaty w baldachach; roztarta roślina pachnie mysim moczem.

Skąd pochodzi

Europa, Azja Zachodnia i Afryka Północna; zawleczony na inne kontynenty. W Polsce dość pospolity na przydrożach, nieużytkach, przy płotach, rumowiskach i w zaroślach.

Historia

W starożytnych Atenach wywar ze szczwołu był urzędowym sposobem wykonywania wyroków śmierci. Platon w „Fedonie” opisał, jak Sokrates w 399 r. p.n.e. wypił truciznę i powoli tracił czucie od stóp ku górze – obraz ten zgadza się z działaniem koniiny. Koniina była pierwszym alkaloidem, którego budowę ustalono, i pierwszym zsyntetyzowanym (1886). Do dziś zdarzają się zatrucia przez pomyłkę z jadalnymi roślinami.

Legenda i prawda

Często mówi się, że szczwół to po prostu „dzika pietruszka”, którą można łatwo odróżnić. W rzeczywistości młode liście są bardzo podobne do natki, a pomyłki z pietruszką, pasternakiem lub marchwią kończą się ciężkimi zatruciami – pomóc mogą czerwone plamki na łodydze i mysi zapach.

Substancje

Koniina, γ-koniceina, N-metylokoniina i inne alkaloidy piperydynowe; obecne w całej roślinie, także po wysuszeniu.

Jak działa

Koniina początkowo pobudza, a następnie poraża zwoje nerwowe i złącza nerwowo-mięśniowe, podobnie do kurary. Charakterystyczny jest postępujący, wstępujący paraliż przy zachowanej świadomości.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.

Ciekawostka

Koniina jako pierwszy alkaloid w historii została sztucznie zsyntetyzowana – dokonał tego Albert Ladenburg w 1886 roku.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa szczwół plamisty?

Koniina początkowo pobudza, a następnie poraża zwoje nerwowe i złącza nerwowo-mięśniowe, podobnie do kurary. Charakterystyczny jest postępujący, wstępujący paraliż przy zachowanej świadomości.

Jakie zagrożenia niesie szczwół plamisty?

Trucizna. Trująca jest cała roślina, nawet zasuszona, a kontakt soku ze skórą też bywa niebezpieczny. Objawy zatrucia to pieczenie w ustach, ślinotok, nudności, osłabienie mięśni, zaburzenia widzenia, wstępujący paraliż i śmierć przez porażenie mięśni oddechowych. Pomyłki dotyczą głównie zbieraczy dzikich ziół i dzieci robiących „piszczałki” z pustych łodyg.

Szczwół plamisty a prawo w Polsce: co wolno?

Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.

Źródła