Wejdź do lasu
Szalej jadowity, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Szalej jadowity

Cicuta virosa

Trucizna
SkądRośnie w PolscePostaćroślinaSubstancjeCykutoksyna i cykutol, najwięcej w…

Nazwy ludowe: cykuta, szaleń, świnia wesz, wodna cykuta

Jak wygląda

Bylina z rodziny selerowatych do 1,5 m, z pustą, rurkowatą łodygą. Liście 2–3-krotnie pierzaste z wąskimi, ząbkowanymi odcinkami. Białe, drobne kwiaty w złożonych baldachach; najbardziej charakterystyczne jest grube kłącze, które po przecięciu jest podzielone poprzecznymi przegrodami na komory z żółtawym sokiem.

Skąd pochodzi

Europa, Azja i Ameryka Północna. W Polsce szeroko rozpowszechniony na niżu i pogórzu, na brzegach wód, w szuwarach, rowach, olszynach i na torfowiskach.

Historia

W polszczyźnie od wieków żyje powiedzenie „szaleju się najadł” o kimś, kto zachowuje się jak obłąkany – nawiązuje ono do drgawek i majaczenia po zatruciu tą rośliną. W dawnych czasach nazwą cicuta określano kilka trujących baldaszkowatych, stąd mylone przekazy o śmierci Sokratesa. Do zatruć dochodzi głównie przez pomyłkę: kłącze bierze się za korzeń jadalny, a liście za natkę. Zatruwają się nim także zwierzęta gospodarskie pasące się nad wodą.

Legenda i prawda

Utarło się, że Sokrates zginął od szaleju jadowitego, czyli „cykuty”. Opis jego spokojnej śmierci z postępującym paraliżem nie pasuje do gwałtownych drgawek po cykutoksynie i zgadza się raczej z zatruciem szczwołem plamistym.

Substancje

Cykutoksyna i cykutol (polieny), najwięcej w kłączu i soku.

Jak działa

Cykutoksyna blokuje receptory GABA-A, wywołując silne pobudzenie układu nerwowego. Objawy pojawiają się szybko, często w ciągu kilkudziesięciu minut.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.

Ciekawostka

Komory w przeciętym kłączu szaleju wyglądają jak plastry miodu – to cecha, po której botanicy pewnie odróżniają go od jadalnych baldaszkowatych.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa szalej jadowity?

Cykutoksyna blokuje receptory GABA-A, wywołując silne pobudzenie układu nerwowego. Objawy pojawiają się szybko, często w ciągu kilkudziesięciu minut.

Jakie zagrożenia niesie szalej jadowity?

Trucizna. To jedna z najbardziej trujących roślin Europy: niewielki kawałek kłącza może zabić dorosłego. Objawy: pieczenie w ustach, ślinotok, nudności, wymioty, rozszerzone źrenice, gwałtowne drgawki, utrata przytomności i porażenie oddechu. Trucizna szybko się wchłania i może przenikać przez skórę, dlatego przy usuwaniu rośliny należy używać rękawic. Każde podejrzenie zatrucia to wezwanie 112.

Szalej jadowity a prawo w Polsce: co wolno?

Roślina rośnie legalnie i nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii.

Źródła