
Sałata jadowita
Lactuca virosa
Nazwy ludowe: dzika sałata, opium sałaciane (sok), laktukarium, lettuce opium
Jak wygląda
Dwuletnia roślina wysoka nawet na 2 m, z prostą, często fioletowo nabiegłą łodygą. Sinozielone liście mają kolczasty brzeg i kolce na nerwie od spodu, a nasadą obejmują łodygę. Latem kwitnie drobnymi, jasnożółtymi koszyczkami w luźnej wiesze. Zraniona wydziela gęsty, biały i bardzo gorzki sok mleczny.
Skąd pochodzi
Zachodnia, środkowa i południowa Europa oraz Afryka Północna, na przydrożach, zboczach i w zaroślach. W Polsce należy do rzadkości; dużo częściej spotkasz pokrewną sałatę kompasową (Lactuca serriola), pospolity chwast przydroży.
Historia
Zaschnięty sok, czyli laktukarium, nazywano opium sałacianym. W XVIII i XIX wieku lekarze w Europie i Ameryce przepisywali go jako łagodniejszy zamiennik opium na kaszel, bezsenność i ból, a sałatę jadowitą uprawiano w tym celu m.in. w Niemczech i Szkocji. Działanie było słabe i niepewne, więc na początku XX wieku laktukarium wyszło z użycia.
Legenda i prawda
Mit: „laktukarium to legalny opiat”. Sok nie zawiera morfiny ani innych alkaloidów opium, a dawne doniesienia o morfinie w sałacie się nie potwierdziły. W latach siedemdziesiątych XX wieku w Stanach Zjednoczonych sprzedawano „lettuce opium” jako legalny narkotyk, ale nie działało ono jak opiaty.
Substancje
Laktony seskwiterpenowe: laktucyna, laktukopikryna i pokrewne; triterpeny, flawonoidy.
Jak działa
W badaniach na myszach laktucyna i laktukopikryna działały uspokajająco i przeciwbólowo. U ludzi rzetelnych badań brak, a doniesienia o działaniu nasennym są głównie historyczne i anegdotyczne.
Z czym bywa mylona
- sałata kompasowa (Lactuca serriola)
- mlecz polny (Sonchus arvensis)
- mniszek lekarski
Prawo w Polsce
Sałata jadowita nie jest w Polsce środkiem kontrolowanym, a nasiona można kupić jako roślinę ozdobną lub leczniczą. Wyciąg sprzedawany w celu odurzania może jednak zostać uznany za środek zastępczy.
Ciekawostka
Starożytni Egipcjanie łączyli sałatę z bogiem płodności Minem, bo jej biały sok kojarzył im się z nasieniem, i składali ją mu w ofierze.
Najczęstsze pytania
Jak działa sałata jadowita?
W badaniach na myszach laktucyna i laktukopikryna działały uspokajająco i przeciwbólowo. U ludzi rzetelnych badań brak, a doniesienia o działaniu nasennym są głównie historyczne i anegdotyczne.
Jakie zagrożenia niesie sałata jadowita?
Niebezpieczna. Opisano zatrucia po wypiciu wyciągów, a zwłaszcza po wstrzyknięciu naparu do żyły: gorączkę, dreszcze, bóle brzucha, zawroty głowy, zaburzenia widzenia, lęk i zaburzenia świadomości. Sok podrażnia skórę i oczy. Skutków długiego stosowania nikt nie zbadał.
Sałata jadowita a prawo w Polsce: co wolno?
Sałata jadowita nie jest w Polsce środkiem kontrolowanym, a nasiona można kupić jako roślinę ozdobną lub leczniczą. Wyciąg sprzedawany w celu odurzania może jednak zostać uznany za środek zastępczy.