
Pokrzyk wilcza jagoda
Atropa belladonna
Nazwy ludowe: wilcza jagoda, wilcza wiśnia, belladonna, psianka szalona
Jak wygląda
Bylina 50–150 cm, z dużymi, jajowatymi liśćmi. Kwiaty pojedyncze, zwisające, dzwonkowate, brunatnofioletowe. Owoc to lśniąca, czarna jagoda wielkości wiśni, osadzona na gwiazdkowatym zielonym kielichu, o słodkawym smaku.
Skąd pochodzi
Europa, Afryka Północna, Azja Zachodnia. W Polsce dziko głównie w górach i na pogórzu (Karpaty, Sudety, wyżyny) w wilgotnych lasach bukowych, na zrębach i porębach; dawniej także uprawiany.
Historia
Nazwa rodzajowa Atropa pochodzi od Atropos, jednej z trzech Mojr, która przecinała nić życia; „belladonna” po włosku znaczy „piękna pani”, bo renesansowe damy zakraplały sok do oczu, by rozszerzyć źrenice. Pokrzyk był składnikiem średniowiecznych „maści czarownic”, którym przypisywano wrażenie lotu. Z rośliny pochodzi atropina, do dziś używana w okulistyce i medycynie ratunkowej. W Polsce gatunek jest chroniony od 1957 roku, bo przemysł farmaceutyczny wyeksploatował wiele stanowisk.
Legenda i prawda
Mit o „maści czarownic” pozwalającej latać na miotle ma realne tło: alkaloidy tropanowe wchłaniają się przez skórę i wywołują majaczenie z uczuciem lotu lub przemiany w zwierzę. Nie ma jednak dowodów, by sabaty i loty były czymś więcej niż halucynacjami i wyobrażeniami utrwalonymi w procesach.
Substancje
Alkaloidy tropanowe: atropina (owoce), L-hioscyjamina (pozostałe części), skopolamina; najwięcej w korzeniach i owocach.
Jak działa
Blokuje receptory muskarynowe: rozszerza źrenice, przyspiesza serce, hamuje wydzielanie śliny i potu. W większych ilościach wywołuje pobudzenie, majaczenie i halucynacje.
Z czym bywa mylona
- borówka czarna
- czereśnia lub wiśnia
- psianka czarna
Prawo w Polsce
Gatunek objęty w Polsce częściową ochroną (nie wolno go zrywać na stanowiskach naturalnych); nie figuruje w wykazach ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a atropina jest lekiem na receptę.
Ciekawostka
Krople z atropiną do dziś rozszerzają źrenice u okulisty, a sama atropina jest odtrutką przy zatruciach środkami fosforoorganicznymi i bojowymi gazami paralityczno-drgawkowymi.
Najczęstsze pytania
Jak działa pokrzyk wilcza jagoda?
Blokuje receptory muskarynowe: rozszerza źrenice, przyspiesza serce, hamuje wydzielanie śliny i potu. W większych ilościach wywołuje pobudzenie, majaczenie i halucynacje.
Jakie zagrożenia niesie pokrzyk wilcza jagoda?
Trucizna. Słodkie, błyszczące jagody kuszą dzieci, a już kilka może zagrozić życiu dziecka. Objawy: zaczerwieniona, sucha skóra, światłowstręt, bardzo wysoka gorączka, agresja, drgawki, zaburzenia mowy i widzenia, w końcu śpiączka i porażenie oddechu. Zatrucia zdarzają się też przy pomyleniu z jagodami leśnymi.
Pokrzyk wilcza jagoda a prawo w Polsce: co wolno?
Gatunek objęty w Polsce częściową ochroną (nie wolno go zrywać na stanowiskach naturalnych); nie figuruje w wykazach ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a atropina jest lekiem na receptę.