Wejdź do lasu
Muchomor czerwony, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Muchomor czerwony

Amanita muscaria

Trujący, rzadko śmiertelny
SkądRośnie w PolscePostaćgrzybSubstancjeKwas ibotenowy, muscymol, śladowe ilości…

Nazwy ludowe: muchomor, muchomór, mucharek, fly agaric

Jak wygląda

Duży grzyb o kapeluszu 8–20 cm, jaskrawoczerwonym lub pomarańczowym, pokrytym białymi, łatwo zmywanymi przez deszcz kosmkami. Blaszki i trzon białe; na trzonie zwisający pierścień, a u nasady bulwa z resztkami osłony w postaci brodawkowatych pierścieni.

Skąd pochodzi

Lasy strefy umiarkowanej i borealnej półkuli północnej. W Polsce bardzo pospolity od czerwca do listopada, w lasach brzozowych i świerkowych, gdzie tworzy mikoryzę z drzewami.

Historia

Muchomor był używany w obrzędach ludów Syberii (Koriacy, Czukczowie, Chanty), a XVIII-wieczni podróżnicy opisywali, że pito tam nawet mocz osób, które go zjadły, bo zawierał aktywne związki. Robert Gordon Wasson wiązał go z wedyjską somą. Nazwa wzięła się z dawnego używania grzyba do trucia much rozkruszonego w mleku. Muchomor stał się ikoną bajek, gier (Super Mario) i świątecznych ozdób, zwłaszcza w Europie Środkowej i Północnej.

Legenda i prawda

Popularna teoria głosi, że Święty Mikołaj w czerwono-białym stroju, latające renifery i prezenty przez komin wywodzą się od syberyjskich szamanów i muchomorów. Większość historyków ją odrzuca: brak dowodów, że lapońscy szamani używali muchomora, a wizerunek Mikołaja ukształtowała XIX- i XX-wieczna literatura i reklama. Prawdą jest jedynie, że renifery chętnie zjadają muchomory.

Substancje

Kwas ibotenowy (część przekształca się w muscymol), muscymol, śladowe ilości muskaryny, muskazon.

Jak działa

Muscymol pobudza receptory GABA-A, kwas ibotenowy receptory glutaminianowe. Objawy zaczynają się zwykle po 0,5–3 godzinach, czasem do 4: senność przeplatana pobudzeniem, zaburzenia równowagi, zniekształcenia percepcji, stany przypominające sen na jawie.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 598), obowiązującym od 22 maja 2025 r., kwas ibotenowy i muscymol trafiły na listę nowych substancji psychoaktywnych, więc wytwarzanie, sprzedaż i posiadanie produktów, które je zawierają (suszu, nalewek, kapsułek), jest w Polsce karalne. Sam grzyb rosnący w lesie nie ma w wykazie osobnej pozycji.

Ciekawostka

Muscymol z muchomora posłużył naukowcom jako wzór przy badaniach nad lekami przeciwpadaczkowymi działającymi na układ GABA.

Co naprawdę mówią badania

Muchomor czerwony jest grzybem trującym, ale jego zatrucia rzadko kończą się śmiercią: w seriach przypadków z ośrodków toksykologicznych zgony praktycznie się nie pojawiają, za to zdarzają się ciężkie stany wymagające intubacji. Od 22 maja 2025 r. jego główne związki, kwas ibotenowy i muscymol, są w Polsce na liście nowych substancji psychoaktywnych.

Fakty, dane i źródła →

Karta w atlasie grzybów: Muchomor czerwony

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa muchomor czerwony?

Muscymol pobudza receptory GABA-A, kwas ibotenowy receptory glutaminianowe. Objawy zaczynają się zwykle po 0,5–3 godzinach, czasem do 4: senność przeplatana pobudzeniem, zaburzenia równowagi, zniekształcenia percepcji, stany przypominające sen na jawie.

Jakie zagrożenia niesie muchomor czerwony?

Niebezpieczna. Grzyb jest trujący: zatrucie daje wymioty, ślinotok, splątanie, majaczenie, drgawki, a w ciężkich przypadkach śpiączkę i potrzebę hospitalizacji; nie ma odtrutki. Według prof. Anny Krakowiak jesienią 2025 r. na oddział toksykologii w Łodzi trafiło kilkadziesiąt osób po muchomorze, część po preparatach kupionych w internecie; ogólnopolskich danych nikt nie publikuje. Twierdzenia, że muchomor „odbudowuje neurony”, nie mają żadnego potwierdzenia w badaniach. Realnym zagrożeniem jest pomyłka z muchomorem plamistym, po którym częściej dochodzi do śpiączki. Przy produktach z internetu nie wiesz też, co naprawdę jest w środku: w badanych w USA żelkach „z muchomorem” wykryto inne substancje, których nie było na etykiecie.

Muchomor czerwony a prawo w Polsce: co wolno?

Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 598), obowiązującym od 22 maja 2025 r., kwas ibotenowy i muscymol trafiły na listę nowych substancji psychoaktywnych, więc wytwarzanie, sprzedaż i posiadanie produktów, które je zawierają (suszu, nalewek, kapsułek), jest w Polsce karalne. Sam grzyb rosnący w lesie nie ma w wykazie osobnej pozycji.

Źródła