Wejdź do lasu
Mandragora lekarska, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Mandragora lekarska

Mandragora officinarum

Trucizna
SkądRejon Morza Śródziemnego i Bliski…PostaćroślinaSubstancjeAlkaloidy tropanowe

Nazwy ludowe: pokrzyk (w dawnej polszczyźnie), alraun, jabłko miłości, dudaim

Jak wygląda

Niska bylina bez łodygi: przy ziemi leży rozeta dużych, pomarszczonych, ciemnozielonych liści. W środku kwitną zielonkawobiałe lub fioletowe dzwonkowate kwiaty, a potem dojrzewają żółtopomarańczowe, pachnące jagody wielkości małego jabłka. Gruby, często rozwidlony korzeń bywa podobny do ludzkiej postaci.

Skąd pochodzi

Rejon Morza Śródziemnego i Bliski Wschód (Włochy, Bałkany, Lewant). W Polsce nie rośnie dziko; spotykana wyłącznie w ogrodach botanicznych i kolekcjach.

Historia

Mandragora to jedna z najbardziej mitycznych roślin świata: w Księdze Rodzaju Rachela i Lea targują się o owoce mandragory jako środek na płodność. Starożytni Grecy, Rzymianie i Bizantyjczycy stosowali ją jako środek nasenny i znieczulający, a jej człekokształtny korzeń stał się talizmanem, sprzedawanym (często podrabianym) w średniowiecznej Europie. W polszczyźnie XVI wieku roślinę nazywano „pokrzykiem”, bo wierzono, że krzyczy przy wyrywaniu. Współcześnie spopularyzowały ją m.in. „Harry Potter” i „Labirynt fauna”.

Legenda i prawda

Według legendy korzeń wyrywany z ziemi wydaje krzyk, który zabija lub doprowadza do szaleństwa, dlatego miano go wyciągać przywiązanym psem. To mit: roślina nie wydaje żadnych dźwięków; legenda mogła jednak chronić handel korzeniem i ostrzegać przed jego trującymi właściwościami.

Substancje

Alkaloidy tropanowe: hioscyjamina, skopolamina, atropina, belladonina (w korzeniu i liściach).

Jak działa

Działa jak inne psiankowate z alkaloidami tropanowymi: uspokaja i usypia w małych ilościach, w większych wywołuje majaczenie, halucynacje i niepamięć. Dawniej stosowana jako środek przeciwbólowy i nasenny.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Mandragora nie jest wpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii; zawarte w niej alkaloidy są lekami na receptę.

Ciekawostka

Niemiecka nazwa Alraune, kojarzona z magiczną mądrością, dała tytuł słynnej powieści grozy Hannsa Heinza Ewersa z 1911 roku o kobiecie „wyhodowanej” jak mandragora.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa mandragora lekarska?

Działa jak inne psiankowate z alkaloidami tropanowymi: uspokaja i usypia w małych ilościach, w większych wywołuje majaczenie, halucynacje i niepamięć. Dawniej stosowana jako środek przeciwbólowy i nasenny.

Jakie zagrożenia niesie mandragora lekarska?

Trucizna. Wszystkie części, a zwłaszcza korzeń, są silnie trujące; objawy to suchość, gorączka, częstoskurcz, delirium, drgawki i ryzyko porażenia oddechu. Zawartość alkaloidów jest nieprzewidywalna. Odnotowano zatrucia po pomyleniu liści mandragory z liśćmi boraka lub szpinaku w krajach śródziemnomorskich.

Mandragora lekarska a prawo w Polsce: co wolno?

Mandragora nie jest wpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii; zawarte w niej alkaloidy są lekami na receptę.

Źródła