
Lulek czarny
Hyoscyamus niger
Nazwy ludowe: szalej, blekot, bielunek, zagorzałek, ziele szalone
Jak wygląda
Roślina jedno- lub dwuletnia, 30–80 cm, cała gruczołowato owłosiona, lepka i przykro pachnąca. Kwiaty brudnożółte z gęstą siateczką fioletowych żyłek i ciemnym środkiem. Owoc to torebka otwierana wieczkiem, ukryta w dzbankowatym kielichu, z drobnymi szarobrązowymi nasionami.
Skąd pochodzi
Pierwotnie góry obszaru irańsko-anatolijskiego; dziś na wszystkich kontynentach poza Antarktydą i Australią. W Polsce zadomowiony (archeofit) na przydrożach, przy śmietnikach, rumowiskach i w uprawach maku.
Historia
Lulek należy do klasycznych „ziół czarownic” i był składnikiem średniowiecznych maści i napojów przypisywanych wiedźmom. Grecy nazywali go rośliną Apollina, a tradycja łączyła jego dym z transem delfickich wyroczni. Archeolodzy znaleźli setki nasion lulka w kościanym pojemniku z rzymskiej osady w Holandii, co wskazuje na celowe gromadzenie rośliny. Dodawano go też do dawnych piw ziołowych; bawarskie prawo czystości piwa z 1516 roku miało m.in. wyeliminować takie domieszki.
Legenda i prawda
W internecie krąży teza, że czeskie Pilzno, a więc i pils, zawdzięczają nazwę niemieckiemu Bilsenkraut, czyli lulkowi. To niepotwierdzona etymologia ludowa; pewne jest natomiast, że lulek trafiał do piw ziołowych, a Reinheitsgebot z 1516 r. ograniczył składniki piwa do wody, jęczmienia i chmielu.
Substancje
Alkaloidy tropanowe: hioscyjamina, skopolamina, atropina; najwięcej w korzeniu i nasionach.
Jak działa
Silnie antycholinergiczne: suchość błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, przyspieszenie serca. W wyższych ilościach majaczenie, halucynacje, pobudzenie, potem senność i śpiączka.
Z czym bywa mylona
- nasiona maku
- korzeń pietruszki, pasternaku lub cykorii
Prawo w Polsce
Roślina nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie; jej alkaloidy są dostępne wyłącznie jako leki na receptę.
Ciekawostka
Bydło zwykle omija lulka ze względu na zapach i smak, ale opisano zatrucia krów, u których dominowało silne pobudzenie i drgawki.
Najczęstsze pytania
Jak działa lulek czarny?
Silnie antycholinergiczne: suchość błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, przyspieszenie serca. W wyższych ilościach majaczenie, halucynacje, pobudzenie, potem senność i śpiączka.
Jakie zagrożenia niesie lulek czarny?
Trucizna. Trujące są wszystkie części, zwłaszcza korzeń i nasiona; kilkanaście nasion może zabić dziecko. Zatrucie przebiega jak przy bieluniu: gorączka, częstoskurcz, delirium, drgawki, porażenie oddechu. Nasiona są niemal identyczne z makiem, dlatego zachwaszczone pola maku musiano dawniej niszczyć. Korzeń bywał mylony z korzeniem pietruszki lub pasternaku.
Lulek czarny a prawo w Polsce: co wolno?
Roślina nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie; jej alkaloidy są dostępne wyłącznie jako leki na receptę.