Wejdź do lasu
Lulek czarny, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Lulek czarny

Hyoscyamus niger

Trucizna
SkądRośnie w PolscePostaćroślinaSubstancjeAlkaloidy tropanowe

Nazwy ludowe: szalej, blekot, bielunek, zagorzałek, ziele szalone

Jak wygląda

Roślina jedno- lub dwuletnia, 30–80 cm, cała gruczołowato owłosiona, lepka i przykro pachnąca. Kwiaty brudnożółte z gęstą siateczką fioletowych żyłek i ciemnym środkiem. Owoc to torebka otwierana wieczkiem, ukryta w dzbankowatym kielichu, z drobnymi szarobrązowymi nasionami.

Skąd pochodzi

Pierwotnie góry obszaru irańsko-anatolijskiego; dziś na wszystkich kontynentach poza Antarktydą i Australią. W Polsce zadomowiony (archeofit) na przydrożach, przy śmietnikach, rumowiskach i w uprawach maku.

Historia

Lulek należy do klasycznych „ziół czarownic” i był składnikiem średniowiecznych maści i napojów przypisywanych wiedźmom. Grecy nazywali go rośliną Apollina, a tradycja łączyła jego dym z transem delfickich wyroczni. Archeolodzy znaleźli setki nasion lulka w kościanym pojemniku z rzymskiej osady w Holandii, co wskazuje na celowe gromadzenie rośliny. Dodawano go też do dawnych piw ziołowych; bawarskie prawo czystości piwa z 1516 roku miało m.in. wyeliminować takie domieszki.

Legenda i prawda

W internecie krąży teza, że czeskie Pilzno, a więc i pils, zawdzięczają nazwę niemieckiemu Bilsenkraut, czyli lulkowi. To niepotwierdzona etymologia ludowa; pewne jest natomiast, że lulek trafiał do piw ziołowych, a Reinheitsgebot z 1516 r. ograniczył składniki piwa do wody, jęczmienia i chmielu.

Substancje

Alkaloidy tropanowe: hioscyjamina, skopolamina, atropina; najwięcej w korzeniu i nasionach.

Jak działa

Silnie antycholinergiczne: suchość błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, przyspieszenie serca. W wyższych ilościach majaczenie, halucynacje, pobudzenie, potem senność i śpiączka.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Roślina nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie; jej alkaloidy są dostępne wyłącznie jako leki na receptę.

Ciekawostka

Bydło zwykle omija lulka ze względu na zapach i smak, ale opisano zatrucia krów, u których dominowało silne pobudzenie i drgawki.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa lulek czarny?

Silnie antycholinergiczne: suchość błon śluzowych, rozszerzenie źrenic, przyspieszenie serca. W wyższych ilościach majaczenie, halucynacje, pobudzenie, potem senność i śpiączka.

Jakie zagrożenia niesie lulek czarny?

Trucizna. Trujące są wszystkie części, zwłaszcza korzeń i nasiona; kilkanaście nasion może zabić dziecko. Zatrucie przebiega jak przy bieluniu: gorączka, częstoskurcz, delirium, drgawki, porażenie oddechu. Nasiona są niemal identyczne z makiem, dlatego zachwaszczone pola maku musiano dawniej niszczyć. Korzeń bywał mylony z korzeniem pietruszki lub pasternaku.

Lulek czarny a prawo w Polsce: co wolno?

Roślina nie jest objęta ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie; jej alkaloidy są dostępne wyłącznie jako leki na receptę.

Źródła