Wejdź do lasu
Kratom, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Kratom

Mitragyna speciosa

Uzależnia
SkądAzja Południowo-WschodniaPostaćdrzewoSubstancjeMitragynina, 7-hydroksymitragynina,…

Nazwy ludowe: ketum, biak, thom, kakuam

Jak wygląda

Zimozielone drzewo z rodziny marzanowatych (krewniak kawowca), dorastające do 25 m wysokości. Ma duże, błyszczące, jajowate liście o długości do 20 cm z wyraźnymi nerwami, które w zależności od odmiany mają czerwone, zielone lub białe żyłki. Kwiaty są żółte, zebrane w kuliste główki.

Skąd pochodzi

Azja Południowo-Wschodnia: Tajlandia, Malezja, Indonezja (Borneo, Sumatra), Mjanma, Papua-Nowa Gwinea; rośnie w wilgotnych lasach i na terenach bagiennych.

Historia

W Tajlandii i Malezji kratom od stuleci żuli rolnicy i robotnicy, by łatwiej znosić ciężką pracę w upale, a liście były też domowym środkiem na biegunkę, ból i gorączkę oraz elementem spotkań towarzyskich. Tajlandia ograniczyła go ustawą z 1943 r. (często podaje się, że częściowo dlatego, że konkurował z opodatkowanym opium), a 24 sierpnia 2021 r. usunęła go z listy narkotyków, uznając jego używanie za część tradycji. Od lat 2000. kratom rozprzestrzenił się na Zachodzie jako „legalna” nowa substancja psychoaktywna sprzedawana w internecie, reklamowana jako sposób na ból i odstawienie opioidów.

Legenda i prawda

Mit: „kratom to bezpieczne, naturalne zioło, które pomaga rzucić opioidy”. Działa na te same receptory opioidowe, wywołuje tolerancję, uzależnienie i zespół odstawienny, a amerykańska FDA ostrzega przed nim i opisuje zgony, zwłaszcza przy łączeniu z innymi substancjami.

Substancje

Mitragynina (główny alkaloid), 7-hydroksymitragynina (występuje w liściu śladowo, powstaje głównie jako metabolit mitragyniny i działa silniej na receptor opioidowy μ), paynanthina, speciogynina; łącznie ponad 40 alkaloidów.

Jak działa

W małych ilościach działa pobudzająco, podobnie jak kawa, w większych – uspokajająco, przeciwbólowo i euforyzująco poprzez receptory opioidowe μ. Działanie pojawia się w ciągu kilkunastu minut i trwa kilka godzin.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Mitragyna speciosa (rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty) jest w Polsce środkiem odurzającym grupy I-N co najmniej od nowelizacji z 2010 r., więc posiadanie jest przestępstwem z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii; w wielu krajach UE kratom pozostaje niekontrolowany, a WHO w 2021 r. nie zarekomendowała kontroli międzynarodowej.

Ciekawostka

Kratom jest najbliższym krewnym kawowca spośród wszystkich roślin o działaniu opioidowym – oba należą do rodziny marzanowatych.

Co naprawdę mówią badania

Kratom działa na receptory opioidowe i może uzależniać, ale ciężkie zatrucia i zgony po samym kratomie są rzadkie; większość zgonów dotyczy łączenia z innymi substancjami. Wiele osób na Zachodzie używa go, by ograniczyć opioidy, choć brak na to badań klinicznych.

Jak działa

Główny alkaloid, mitragynina, oraz 7-hydroksymitragynina są częściowymi agonistami receptora opioidowego μ. 7-hydroksymitragynina występuje w liściu w śladowych ilościach i powstaje głównie jako metabolit mitragyniny, a działa silniej. Badania laboratoryjne sugerowały, że alkaloidy kratomu słabiej niż morfina pobudzają szlak wiązany z depresją oddechową, ale wyniki są w dużej mierze zwierzęce i nie przesądzają o bezpieczeństwie u ludzi.

Uzależnienie i odstawienie

W Malezji, gdzie wiele osób pije kratom codziennie od lat, w badaniu 293 regularnych użytkowników ponad połowa miała ciężkie, a 45% umiarkowane uzależnienie; objawy odstawienia trwają zwykle od 1 do 3 dni. W amerykańskiej ankiecie Johns Hopkins (2 798 osób, 2017) kryteria umiarkowanego lub ciężkiego zaburzenia spełniało poniżej 3%, a jakiekolwiek kryteria około 13%. Ryzyko silnie zależy więc od intensywności i stylu używania.

Zgony: co mówią dane

CDC przeanalizowało 27 338 zgonów z przedawkowania w USA z lat 2016-2017: kratom wykryto w 152 (0,56%), w 91 uznano go za jedną z przyczyn, a tylko w 7 był jedyną wykrytą substancją. W większości przypadków obecne były też fentanyl, heroina lub inne leki. WHO w 2021 r. oceniła, że poważne zatrucia stanowią prawdopodobnie niewielki odsetek wśród wszystkich używających.

Wątroba i zanieczyszczenia

W amerykańskiej sieci DILIN wśród 404 przypadków uszkodzenia wątroby przez preparaty ziołowe z lat 2004-2018 osiem dotyczyło kratomu, a w siedmiu związek uznano za przekonujący. W 2018 r. kratom był źródłem ogniska salmonelli: 199 zachorowań w 41 stanach, 38% hospitalizowanych. FDA wykryła też w części produktów ołów i nikiel na niebezpiecznym przy długim używaniu poziomie.

Samoleczenie odstawienia opioidów

W ankiecie Johns Hopkins 41% respondentów używało kratomu, by odstawić lub ograniczyć opioidy, i zgłaszało mniejsze objawy odstawienia oraz głód; 35% z nich nie brało opioidów ponad rok. To dane deklaratywne, bez grupy kontrolnej. Nie ma badań klinicznych potwierdzających skuteczność, a FDA nie dopuściła żadnego leku z kratomu.

Koncentraty 7-OH

Od kilku lat w USA sprzedaje się produkty z syntetycznie zagęszczoną 7-hydroksymitragyniną, o działaniu znacznie silniejszym niż liść. W lipcu 2025 r. FDA zarekomendowała objęcie kontrolą właśnie tych koncentratów, wyraźnie odróżniając je od naturalnego liścia.

Status w Polsce i w Tajlandii

W Polsce Mitragyna speciosa (rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty) figuruje w wykazie środków odurzających grupy I-N co najmniej od nowelizacji z 2010 r., więc posiadanie jest przestępstwem. Tajlandia, gdzie kratom kontrolowano od ustawy z 1943 r., usunęła go z listy narkotyków 24 sierpnia 2021 r., uznając jego używanie za element tradycji; umorzono wtedy sprawy ponad 8 000 osób.

Urzędy kontra dane

Czego jeszcze nie wiemy. Nie wiadomo, jak często uzależnienie rozwija się w populacjach zachodnich przy różnych wzorcach używania, ani czy kratom faktycznie pomaga odstawić opioidy, bo brak badań z randomizacją. Słabo poznane są też interakcje z lekami i skutki długotrwałego używania.

Wiedza, nie zachęta. Nie podajemy dawek ani sposobów przygotowania.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa kratom?

W małych ilościach działa pobudzająco, podobnie jak kawa, w większych – uspokajająco, przeciwbólowo i euforyzująco poprzez receptory opioidowe μ. Działanie pojawia się w ciągu kilkunastu minut i trwa kilka godzin.

Jakie zagrożenia niesie kratom?

Uzależnia. Regularne, zwłaszcza codzienne używanie często prowadzi do tolerancji i uzależnienia z objawami odstawienia podobnymi do opioidowych, trwającymi zwykle 1 do 3 dni; w Malezji ponad połowa codziennych użytkowników miała ciężkie uzależnienie, a w amerykańskiej ankiecie kryteria umiarkowanego lub ciężkiego zaburzenia spełniało poniżej 3% badanych. Opisano rzadkie uszkodzenia wątroby (8 na 404 przypadki uszkodzeń przez zioła w amerykańskiej sieci DILIN), drgawki i zaburzenia rytmu serca; w analizie CDC kratom był jedyną wykrytą substancją w 7 ze 152 zgonów z jego udziałem, a pozostałe dotyczyły głównie łączenia z opioidami, alkoholem lub lekami uspokajającymi. Produkty bywają zanieczyszczone (np. salmonellą, metalami ciężkimi) lub wzbogacane 7-OH-mitragyniną.

Kratom a prawo w Polsce: co wolno?

Mitragyna speciosa (rośliny żywe lub susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty) jest w Polsce środkiem odurzającym grupy I-N co najmniej od nowelizacji z 2010 r., więc posiadanie jest przestępstwem z art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii; w wielu krajach UE kratom pozostaje niekontrolowany, a WHO w 2021 r. nie zarekomendowała kontroli międzynarodowej.

Źródła