Wejdź do lasu
Kozłek lekarski, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Kozłek lekarski

Valeriana officinalis

Łagodna
SkądRośnie w PolscePostaćroślinaSubstancjeWalepotriaty, kwas walerenowy i…

Nazwy ludowe: waleriana, kozłek, baldrian, kocie ziele, odolan

Jak wygląda

Bylina 50–150 cm o wzniesionej, bruździstej łodydze. Liście nieparzystopierzaste, z kilkoma parami lancetowatych listków. Drobne, różowawe lub białe, pachnące kwiaty tworzą baldachowate kwiatostany; korzeń i kłącze po wysuszeniu mają charakterystyczny, ostry zapach.

Skąd pochodzi

Cała Eurazja poza strefą arktyczną i pustyniami. W Polsce pospolity na wilgotnych łąkach, w zaroślach, nad rowami i w łęgach; uprawiany jako roślina lecznicza.

Historia

Kozłek był znany w starożytności – opisywali go Hipokrates i Galen jako środek na bezsenność. W średniowieczu uważano go za ziele chroniące przed złymi mocami, a w XIX wieku nalewka waleriany była podstawowym „lekiem na nerwy” mieszczaństwa. Podczas obu wojen światowych podawano ją cywilom przeżywającym naloty. W Polsce krople walerianowe do dziś należą do najpopularniejszych środków ziołowych.

Legenda i prawda

Mówi się, że koty szaleją za walerianą jak za kocimiętką. To w dużej mierze prawda: badania Bol i wsp. (2017) wykazały, że reaguje na nią mniej więcej połowa kotów, choć nie wszystkie; za reakcję odpowiadają prawdopodobnie lotne związki korzenia, w tym aktynidyna. Ludowa opowieść, że szczurołap z Hameln wabił szczury walerianą, pozostaje niepotwierdzoną legendą.

Substancje

Walepotriaty, kwas walerenowy i izowalerianowy, olejek eteryczny (borneol, octan bornylu), seskwiterpeny; w korzeniu także aktynidyna.

Jak działa

Łagodnie uspokaja i może ułatwiać zasypianie, prawdopodobnie przez wpływ na układ GABA. Efekt jest słaby i nie zawsze potwierdzany w badaniach klinicznych; nie wywołuje odurzenia.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Roślina całkowicie legalna, dostępna w aptekach i sklepach zielarskich jako lek ziołowy.

Ciekawostka

Nazwa „waleriana” prawdopodobnie pochodzi od łacińskiego valere – „być zdrowym, mocnym”; niektórzy łączą ją także z rzymską prowincją Walerią.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa kozłek lekarski?

Łagodnie uspokaja i może ułatwiać zasypianie, prawdopodobnie przez wpływ na układ GABA. Efekt jest słaby i nie zawsze potwierdzany w badaniach klinicznych; nie wywołuje odurzenia.

Jakie zagrożenia niesie kozłek lekarski?

Łagodna. Zwykle dobrze tolerowany; możliwe bóle głowy, dolegliwości żołądkowe, poranna senność i osłabienie koncentracji, ważne przy prowadzeniu auta. Może nasilać działanie alkoholu, leków nasennych i uspokajających. Rzadko opisywano uszkodzenia wątroby, częściej przy preparatach złożonych.

Kozłek lekarski a prawo w Polsce: co wolno?

Roślina całkowicie legalna, dostępna w aptekach i sklepach zielarskich jako lek ziołowy.

Źródła