Wejdź do lasu
Czuwaliczka jadalna, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Czuwaliczka jadalna

Catha edulis

Uzależnia
SkądAfryka Wschodnia i Południowa oraz…PostaćkrzewSubstancjeKatynon, katyna, norefedryna

Nazwy ludowe: khat, kat, qat, czat, miraa, herbata abisyńska, herbata Buszmenów

Jak wygląda

Zimozielony krzew lub niewielkie drzewo z rodziny dławiszowatych, w uprawie zwykle kilkumetrowe. Liście są skórzaste, eliptyczne, karbowane na brzegu, z czerwonawymi nerwami i brzegami, młode pędy bywają czerwonawe. Kwiaty drobne, białe, pięciokrotne.

Skąd pochodzi

Afryka Wschodnia i Południowa (Etiopia, Kenia, Somalia) oraz Półwysep Arabski; najwięcej uprawia się go w Jemenie i Etiopii.

Historia

Żucie świeżych liści khatu jest od stuleci elementem życia społecznego w Jemenie, Etiopii i Somalii – popołudniowe spotkania przy khacie (w Jemenie zwane maqil) są okazją do rozmów, interesów i poezji. Według tradycji sufi używali go, by czuwać podczas nocnych modlitw. W Jemenie uprawa khatu pochłania ogromną część zasobów wody i ziemi rolnej, wypierając uprawy żywności. Z diasporą somalijską i jemeńską zwyczaj dotarł do Europy, co doprowadziło do zakazów, m.in. w Wielkiej Brytanii w 2014 r. W 1980 r. WHO uznała khat za substancję mogącą powodować uzależnienie psychiczne.

Legenda i prawda

Mit: „khat to niewinne zioło jak herbata”. Zawiera katynon – naturalny odpowiednik amfetaminy, od którego pochodzą syntetyczne „dopalacze” z grupy katynonów (np. mefedron).

Substancje

Katynon (główny, nietrwały alkaloid świeżych liści), katyna (norpseudoefedryna), norefedryna; garbniki.

Jak działa

Katynon działa podobnie do amfetaminy: pobudza, wywołuje euforię, gadatliwość, zmniejsza apetyt i senność. Działanie pojawia się w trakcie żucia i trwa kilka godzin, a później następuje okres przygnębienia i zmęczenia. Katynon szybko się rozkłada po zerwaniu liści, dlatego tradycyjnie używa się liści świeżych.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Rośliny, susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty z Catha edulis są w Polsce nielegalne od nowelizacji z 2009 r.; katynon jest substancją psychotropową grupy I-P (najsurowszej).

Ciekawostka

Syntetyczne katynony, takie jak mefedron, które zalały rynek „dopalaczy” około 2010 r., są chemicznymi pochodnymi naturalnego alkaloidu khatu.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa czuwaliczka jadalna?

Katynon działa podobnie do amfetaminy: pobudza, wywołuje euforię, gadatliwość, zmniejsza apetyt i senność. Działanie pojawia się w trakcie żucia i trwa kilka godzin, a później następuje okres przygnębienia i zmęczenia. Katynon szybko się rozkłada po zerwaniu liści, dlatego tradycyjnie używa się liści świeżych.

Jakie zagrożenia niesie czuwaliczka jadalna?

Uzależnia. Przewlekłe stosowanie wiąże się z uzależnieniem psychicznym, bezsennością, nadciśnieniem, zawałami serca, chorobami przyzębia i zmianami w jamie ustnej, zaparciami i uszkodzeniem wątroby. Może wywołać epizody psychotyczne, drażliwość i agresję. Stosowanie w ciąży wiąże się z niską masą urodzeniową. Khat hamuje enzymy wątrobowe CYP2D6, co może zmieniać działanie leków.

Czuwaliczka jadalna a prawo w Polsce: co wolno?

Rośliny, susz, nasiona, wyciągi i ekstrakty z Catha edulis są w Polsce nielegalne od nowelizacji z 2009 r.; katynon jest substancją psychotropową grupy I-P (najsurowszej).

Źródła