Wejdź do lasu
Pieprz metystynowy, ilustracja
ilustracja AI
Rośliny mocy

Pieprz metystynowy

Piper methysticum

Niebezpieczna
SkądPrawdopodobnie Vanuatu w MelanezjiPostaćkrzewSubstancjeKawalaktony

Nazwy ludowe: kawa-kawa, kava, yaqona (Fidżi), ʻawa (Hawaje), sakau, grog

Jak wygląda

Krzew z rodziny pieprzowatych o wysokości do 2–3 m, z grubymi, zielonymi, kolankowatymi łodygami przypominającymi bambus. Liście są duże, sercowate, jasnozielone; kwiaty drobne, zebrane w kłosy. Odmiany uprawne są zwykle bezpłodne i rozmnażane wegetatywnie; użytkowym surowcem są duże, mięsiste korzenie i kłącza.

Skąd pochodzi

Prawdopodobnie Vanuatu w Melanezji; od wieków uprawiany na wyspach Pacyfiku – Fidżi, Tonga, Samoa, Hawaje, Mikronezja, Nowa Gwinea.

Historia

Napój z korzeni kawy jest od stuleci podstawą życia społecznego Pacyfiku: na Fidżi ceremonia yaqona i dar sevusevu (wręczenie korzeni wodzowi wioski) towarzyszy powitaniom, ślubom i obradom, a na Vanuatu kawę pije się po zmroku w męskich domach klubowych nakamal. Pierwsi Europejczycy opisali ją podczas wypraw Jamesa Cooka; nazwę „odurzający pieprz” nadał roślinie Georg Forster. Chrześcijańscy misjonarze często zwalczali ceremonie kawy. W latach 90. XX w. ekstrakty z kawy stały się w Europie popularnym ziołowym środkiem przeciwlękowym, aż do zakazów po 2001 r.

Legenda i prawda

Mit: „kawa to egzotyczna kawa (napój kawowy)”. To zupełnie inna roślina – krewna pieprzu czarnego, której napój nie zawiera kofeiny i działa raczej uspokajająco niż pobudzająco.

Substancje

Kawalaktony (kawaina, dihydrokawaina, metysticyna, jangonina i inne); flawokawiny A i B, którym przypisuje się część działania toksycznego.

Jak działa

Działa uspokajająco, przeciwlękowo i rozluźniająco na mięśnie, bez zaburzania jasności myślenia w typowych tradycyjnych ilościach; po wypiciu napoju pojawia się też miejscowe znieczulenie ust i języka. Przegląd Cochrane (2003, aktualizacja 2010) wykazał niewielką i mało stabilną przewagę ekstraktu nad placebo w krótkotrwałym leczeniu lęku, a 16-tygodniowe badanie z 2020 r. u osób z uogólnionym zaburzeniem lękowym nie potwierdziło przewagi nad placebo.

Z czym bywa mylona

Prawo w Polsce

Kawa nie jest w Polsce środkiem odurzającym, ale od 4 kwietnia 2024 r. pieprz metystynowy jest na liście substancji zakazanych w żywności i suplementach diety; w Niemczech zakaz leków z kawy z 2002 r. uchyliły sądy w latach 2014 i 2015.

Ciekawostka

Na Vanuatu odmiana Tudei („dwudniowa”) jest zarezerwowana na ceremonie, a jej eksport jest prawnie zabroniony.

Co naprawdę mówią badania

Uszkodzenia wątroby po kawie są realne, ale rzadkie, a dokładna analiza przypadków, które doprowadziły do zakazów w 2002 r., wykazała, że w większości związek był słaby lub wątpliwy. Działanie przeciwlękowe jest niewielkie, a największe nowe badanie nie potwierdziło przewagi nad placebo.

Jak działa

Kawalaktony wzmacniają działanie receptorów GABA-A, ale nie przez miejsce wiązania benzodiazepin; kawaina działa m.in. na receptory pozasynaptyczne. Hamują też kanały sodowe i wapniowe oraz w badaniach laboratoryjnych enzym MAO-B. Dokładny mechanizm działania przeciwlękowego wciąż nie jest rozstrzygnięty.

Lęk: co pokazują badania

Przegląd Cochrane (Pittler i Ernst, 2003, aktualizacja 2010) objął 12 badań z udziałem 700 osób; w 7 z nich ekstrakt obniżał wynik skali lęku Hamiltona średnio o 3,9 punktu więcej niż placebo, a autorzy ocenili efekt jako niewielki i mało stabilny. W 16-tygodniowym badaniu z 2020 r. (171 dorosłych z uogólnionym zaburzeniem lękowym) kawa nie była lepsza od placebo, a remisję uzyskało 17,4% w grupie kawy wobec 23,8% przy placebo.

Wątroba: skala problemu

Około 2000 r. zgłoszono w Europie około 100 przypadków uszkodzeń wątroby wiązanych z kawą, ale tylko w 14 związek oceniono jako prawdopodobny. W analizie 26 pacjentów z Niemiec i Szwajcarii skala CIOMS dała związek wysoce prawdopodobny u 1 osoby i prawdopodobny u 2. Często współwystępowały alkohol, inne leki obciążające wątrobę lub długie stosowanie wysokich dawek ekstraktów.

Jakość surowca i postać

Raport FAO i WHO z 2016 r. o tradycyjnym napoju wodnym uznał, że można go spożywać z akceptowalnie niskim ryzykiem, a wcześniejsze problemy wiązano ze złą jakością surowca, np. użyciem łodyg i skórki, oraz ze skoncentrowanymi ekstraktami etanolowymi i acetonowymi. U osób pijących bardzo dużo częste są przemijające: łuszcząca się wysypka (dermopatia kawowa) i wzrost enzymu GGT; oba ustępują po odstawieniu.

Zakaz w Niemczech i jego uchylenie

W 2002 r. niemiecki urząd BfArM cofnął dopuszczenia leków z kawy. W czerwcu 2014 r. sąd administracyjny w Kolonii uchylił tę decyzję, wskazując m.in. na zdublowane zgłoszenia i przypadki lepiej tłumaczone alkoholem lub innymi lekami, a w lutym 2015 r. sąd w Münster oddalił odwołanie urzędu.

Nowe dane o wątrobie

W badaniu z 2020 r. nieprawidłowe wyniki prób wątrobowych występowały istotnie częściej w grupie kawy niż przy placebo, choć nikt nie spełnił kryteriów polekowego uszkodzenia wątroby. W grupie kawy częściej zgłaszano też gorszą pamięć i drżenie.

Status w Polsce

Kawa nie jest w Polsce środkiem odurzającym. Od 4 kwietnia 2024 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia umieszcza pieprz metystynowy (Piper methysticum) na liście substancji, których nie wolno dodawać do żywności ani suplementów diety, wcześniej figurował w uchwale Zespołu ds. Suplementów Diety z 2021 r.

Urzędy kontra dane

Czego jeszcze nie wiemy. Nie wiadomo dokładnie, co odpowiada za rzadkie przypadki uszkodzeń wątroby: same kawalaktony, flawokawiny, zanieczyszczenia, odmiany rośliny czy indywidualna podatność. Brakuje też długich badań bezpieczeństwa przy codziennym używaniu.

Wiedza, nie zachęta. Nie podajemy dawek ani sposobów przygotowania.

Otwórz w Pracowni alchemikazbliżenia, podobne rośliny, źródła

Najczęstsze pytania

Jak działa pieprz metystynowy?

Działa uspokajająco, przeciwlękowo i rozluźniająco na mięśnie, bez zaburzania jasności myślenia w typowych tradycyjnych ilościach; po wypiciu napoju pojawia się też miejscowe znieczulenie ust i języka. Przegląd Cochrane (2003, aktualizacja 2010) wykazał niewielką i mało stabilną przewagę ekstraktu nad placebo w krótkotrwałym leczeniu lęku, a 16-tygodniowe badanie z 2020 r. u osób z uogólnionym zaburzeniem lękowym nie potwierdziło przewagi nad placebo.

Jakie zagrożenia niesie pieprz metystynowy?

Niebezpieczna. Ekstrakty z kawy (zwłaszcza etanolowe i acetonowe) wiązano z około 100 przypadkami uszkodzeń wątroby, w tym ciężkimi, co doprowadziło w 2002 r. do zakazów w Niemczech i innych krajach; ponowna analiza wykazała jednak prawdopodobny związek tylko w części z nich, często przy alkoholu lub innych lekach, a niemiecki sąd uchylił zakaz w 2014 r. Ryzyko zwiększa łączenie z alkoholem, lekami uspokajającymi (benzodiazepinami) i lekami obciążającymi wątrobę oraz słaba jakość surowca (np. użycie łodyg i liści). Długotrwałe intensywne picie powoduje łuszczące się, suche zmiany skóry (dermopatia kawowa). Upośledza prowadzenie pojazdów.

Pieprz metystynowy a prawo w Polsce: co wolno?

Kawa nie jest w Polsce środkiem odurzającym, ale od 4 kwietnia 2024 r. pieprz metystynowy jest na liście substancji zakazanych w żywności i suplementach diety; w Niemczech zakaz leków z kawy z 2002 r. uchyliły sądy w latach 2014 i 2015.

Źródła