
Jemioła pospolita
Viscum album
Nazwy ludowe: jemioła, jemiela, ptasi lep, mistletoe
Jak wygląda
Półpasożytniczy, zimozielony krzew, który rośnie na gałęziach drzew i tworzy kuliste kępy do metra średnicy. Pędy są żółtozielone i rozgałęziają się widlasto, a skórzaste, podłużne liście wyrastają parami. Kwitnie niepozornie wczesną wiosną, a zimą dojrzewają białe, przeświecające, kleiste jagody.
Skąd pochodzi
Europa, zachodnia i środkowa Azja oraz północna Afryka. W Polsce pospolita na niżu. Jej podgatunki rosną na drzewach liściastych (topolach, lipach, jabłoniach, brzozach), na sośnie i na jodle, a na dębie trafiają się bardzo rzadko. Nasiona roznoszą ptaki, zwłaszcza jemiołuszki i paszkoty.
Historia
Pliniusz Starszy opisał w „Historii naturalnej” w pierwszym wieku naszej ery, jak galijscy druidzi szóstego dnia księżyca ścinali jemiołę z dębu złotym sierpem, zbierali ją na białą płachtę i składali w ofierze dwa białe byki. Jemioła z dębu uchodziła za dar niebios i lekarstwo na wszystko, właśnie dlatego, że na dębach rośnie tak rzadko. W medycynie ludowej podawano ją na nadciśnienie i padaczkę, a od lat dwudziestych XX wieku wyciągi z jemioły stosuje się w medycynie antroposoficznej przy nowotworach.
Legenda i prawda
W mitologii nordyckiej jemioła była jedyną rośliną, od której bogini Frigg nie wzięła przysięgi, że nie skrzywdzi jej syna Baldra. Loki zrobił z niej strzałę, a ślepy Hod nieświadomie zabił nią Baldra. Zwyczaj całowania się pod jemiołą rozpowszechnił się w Anglii w XVIII wieku i nie ma potwierdzonego związku z druidami. Jemioła nie działa na umysł: jej moc to historia, nie chemia.
Substancje
Wiskotoksyny (białka trujące), lektyny jemioły, flawonoidy, kwasy fenolowe, aminy biogenne.
Jak działa
W badaniach laboratoryjnych wyciągi z jemioły pobudzają układ odpornościowy i uszkadzają komórki nowotworowe. U chorych na raka korzyści są niepewne: przegląd Cochrane z 2008 roku uznał dowody za słabe, a nowsze badania dają sprzeczne wyniki. Jemioła nie jest psychoaktywna.
Z czym bywa mylona
- gązewnik europejski (Loranthus europaeus)
- jemioła amerykańska (Phoradendron)
- sztuczne gałązki jemioły z kolorowymi jagodami
Prawo w Polsce
Jemioła nie jest w Polsce gatunkiem chronionym ani środkiem odurzającym. Żeby ją zebrać, potrzebujesz zgody właściciela drzewa, a w lesie państwowym zgody leśniczego.
Ciekawostka
Jemiołuszka zawdzięcza nazwę właśnie jemiole. Zimą zjada jej jagody, a kleiste nasiona zostawia na gałęziach i w ten sposób sadzi nowe krzewy.
Najczęstsze pytania
Jak działa jemioła pospolita?
W badaniach laboratoryjnych wyciągi z jemioły pobudzają układ odpornościowy i uszkadzają komórki nowotworowe. U chorych na raka korzyści są niepewne: przegląd Cochrane z 2008 roku uznał dowody za słabe, a nowsze badania dają sprzeczne wyniki. Jemioła nie jest psychoaktywna.
Jakie zagrożenia niesie jemioła pospolita?
Niebezpieczna. Jagody i liście są trujące. Kilka zjedzonych jagód zwykle kończy się bólem brzucha, wymiotami i biegunką, ale większe ilości albo napary z liści mogą zwolnić pracę serca, obniżyć ciśnienie i wywołać drgawki. Wyciągi podawane w zastrzykach powodują odczyny w miejscu wkłucia, gorączkę, a rzadko ciężkie reakcje alergiczne. Nie wolno jej stosować w ciąży. Wieniec z jemiołą trzymaj z dala od dzieci i zwierząt.
Jemioła pospolita a prawo w Polsce: co wolno?
Jemioła nie jest w Polsce gatunkiem chronionym ani środkiem odurzającym. Żeby ją zebrać, potrzebujesz zgody właściciela drzewa, a w lesie państwowym zgody leśniczego.