
Harmala
Peganum harmala
Nazwy ludowe: ruta syryjska, harmal, esfand (Iran), üzerlik (Turcja), spand
Jak wygląda
Wieloletnia, krzaczasta bylina wysoka na 30–80 cm, z liśćmi podzielonymi na wąskie, nitkowate łatki. Kwitnie białymi lub kremowymi, pięciopłatkowymi kwiatami z żółtawymi pręcikami. Owocem jest kulista, trójkomorowa torebka z wieloma drobnymi, kanciastymi, ciemnobrązowymi nasionami.
Skąd pochodzi
Suche stepy i półpustynie od Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu po Azję Środkową, Indie i Mongolię. Zawleczona m.in. do Stanów Zjednoczonych i Australii, gdzie uchodzi za uciążliwy chwast. W Polsce dziko nie rośnie.
Historia
W Iranie, Afganistanie i Turcji od wieków pali się nasiona harmali jako kadzidło chroniące przed złym okiem: to perskie esfand, które sypie się na rozżarzony węgiel na weselach i przy narodzinach dziecka. Z nasion otrzymywano też czerwony barwnik do farbowania wełny na dywany. W XIX wieku wyodrębniono z nich harminę i harmalinę, a w latach dwudziestych XX wieku harminę próbowano stosować jako lek na chorobę Parkinsona.
Legenda i prawda
Część badaczy uważa, że to właśnie harmala była składnikiem legendarnego napoju soma albo haoma, o którym mówią święte księgi Indii i Iranu. Taką hipotezę przedstawili w 1989 roku David Flattery i Martin Schwartz w książce „Haoma and Harmaline”. To tylko jedna z teorii: inni wskazują muchomora czerwonego albo efedrę, a sprawy nie da się dziś rozstrzygnąć.
Substancje
Beta-karboliny: harmina, harmalina i tetrahydroharmina. Najwięcej jest ich w nasionach. Działają jako odwracalne inhibitory enzymu MAO-A.
Jak działa
Alkaloidy harmali hamują enzym, który rozkłada w organizmie serotoninę i inne aminy, dlatego wzmacniają działanie wielu substancji i leków. Same w większych ilościach wywołują nudności, wymioty, drżenie, zawroty głowy i obrazy przy zamkniętych oczach. Harminę bada się m.in. pod kątem cukrzycy i chorób neurodegeneracyjnych, ale na razie głównie na komórkach i zwierzętach.
Z czym bywa mylona
- ruta zwyczajna (Ruta graveolens)
- nasiona innych roślin sprzedawane jako „esfand”
Prawo w Polsce
Harmali nie ma w polskich wykazach środków odurzających i substancji psychotropowych, a suszone nasiona bywają w sprzedaży jako kadzidło. Produkt sprzedawany w celu odurzania może jednak zostać uznany za środek zastępczy, a mieszanki z DMT są nielegalne ze względu na samo DMT.
Ciekawostka
Pękające na węglu nasiona esfand trzaskają, a w Iranie mówi się, że to pęka zły urok rzucony na domowników.
Najczęstsze pytania
Jak działa harmala?
Alkaloidy harmali hamują enzym, który rozkłada w organizmie serotoninę i inne aminy, dlatego wzmacniają działanie wielu substancji i leków. Same w większych ilościach wywołują nudności, wymioty, drżenie, zawroty głowy i obrazy przy zamkniętych oczach. Harminę bada się m.in. pod kątem cukrzycy i chorób neurodegeneracyjnych, ale na razie głównie na komórkach i zwierzętach.
Jakie zagrożenia niesie harmala?
Niebezpieczna. Najgroźniejsze są interakcje. Połączenie z lekami przeciwdepresyjnymi (zwłaszcza z grupy SSRI), lekami na przeziębienie z pseudoefedryną, stymulantami albo pokarmami bogatymi w tyraminę może wywołać zespół serotoninowy lub przełom nadciśnieniowy, groźne dla życia. Opisywano zatrucia ludzi i zwierząt gospodarskich z wymiotami, drgawkami, zaburzeniami rytmu serca i niewydolnością nerek. W medycynie ludowej używano jej do wywoływania poronień, co kończyło się ciężkimi zatruciami.
Harmala a prawo w Polsce: co wolno?
Harmali nie ma w polskich wykazach środków odurzających i substancji psychotropowych, a suszone nasiona bywają w sprzedaży jako kadzidło. Produkt sprzedawany w celu odurzania może jednak zostać uznany za środek zastępczy, a mieszanki z DMT są nielegalne ze względu na samo DMT.