
Grzybienie białe
Nymphaea alba
Nazwy ludowe: lilia wodna, nenufar, grzybień
Jak wygląda
Bylina wodna z grubym kłączem zakorzenionym w mule. Na wodzie unoszą się okrągłe, skórzaste liście do 30 cm średnicy, głęboko wcięte u nasady. Od czerwca do września kwitnie dużymi, białymi, pachnącymi kwiatami z wieloma płatkami i żółtym środkiem. Kwiaty otwierają się rano i zamykają wieczorem.
Skąd pochodzi
Europa, północna Afryka i zachodnia Azja. W Polsce rośnie w stawach, starorzeczach i spokojnych zatokach jezior na niżu i pogórzu. Z powodu osuszania i zanieczyszczenia wód jest coraz rzadsza.
Historia
Dawni zielarze polecali syrop z nenufaru jako środek tłumiący popęd, także w klasztorach. Kłącza miały działanie ściągające, więc stosowano je przy biegunkach i na stany zapalne skóry. W malarstwie lilie wodne stały się symbolem spokoju, a Claude Monet namalował ich w swoim ogrodzie w Giverny około dwustu pięćdziesięciu obrazów.
Legenda i prawda
W wierzeniach słowiańskich i germańskich lilie wodne łączono z rusałkami i nimfami: mówiono, że to w nie zamieniają się utopione dziewczęta, a kto zerwie kwiat, może zostać wciągnięty pod wodę. Łacińska nazwa Nymphaea nawiązuje do greckich nimf. Ta przestroga miała realny sens, bo kto sięga po kwiat z brzegu czy łódki, łatwo wpada w muł i plątaninę łodyg. Grzybienie białe nie działają na umysł jak egipski lotos błękitny, z którym często się je kojarzy.
Substancje
Alkaloidy (m.in. nymfeina), garbniki, kwas galusowy, flawonoidy.
Jak działa
Kłącze ma działanie ściągające. Nie ma badań, które potwierdzałyby tłumienie popędu ani inne działanie na psychikę.
Z czym bywa mylona
- grążel żółty (Nuphar lutea)
- lotos błękitny (Nymphaea caerulea)
- ozdobne odmiany lilii wodnych z oczek wodnych
Prawo w Polsce
Grzybienie białe są w Polsce objęte częściową ochroną gatunkową (rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 roku). W naturze nie wolno ich zrywać, wykopywać ani niszczyć, a do oczka wodnego kupuje się rośliny ze szkółek.
Ciekawostka
Czerwone, sercowate liście lilii wodnej, po fryzyjsku pompeblêden, zdobią flagę Fryzji w Holandii.
Najczęstsze pytania
Jak działa grzybienie białe?
Kłącze ma działanie ściągające. Nie ma badań, które potwierdzałyby tłumienie popędu ani inne działanie na psychikę.
Jakie zagrożenia niesie grzybienie białe?
Niebezpieczna. Kłącze i nasiona w większych ilościach mogą wywołać zatrucie z nudnościami, wymiotami i zaburzeniami pracy serca, a ich toksyczność jest słabo zbadana. Największym zagrożeniem jest jednak sama woda: zrywanie kwiatów z brzegu lub łódki kończy się czasem utonięciem.
Grzybienie białe a prawo w Polsce: co wolno?
Grzybienie białe są w Polsce objęte częściową ochroną gatunkową (rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 roku). W naturze nie wolno ich zrywać, wykopywać ani niszczyć, a do oczka wodnego kupuje się rośliny ze szkółek.