
Gałka muszkatołowa
Myristica fragrans
Nazwy ludowe: gałka, muszkat, kwiat muszkatołowy (macis)
Jak wygląda
Wiecznie zielone drzewo do 10–20 m o ciemnych, skórzastych liściach. Owoc przypomina żółtą morelę, która po dojrzeniu pęka, odsłaniając brązowe nasienie (gałkę) owinięte jaskrawoczerwoną, siateczkowatą osnówką (macis). W kuchni znamy ją jako twardą, brązową, pomarszczoną kulkę.
Skąd pochodzi
Moluki, zwłaszcza archipelag Banda w Indonezji; dziś uprawiana także na Grenadzie, w Indiach i Sri Lance. W Polsce wyłącznie jako przyprawa w każdej kuchni.
Historia
Gałka była jedną z najcenniejszych przypraw świata, a o kontrolę nad wyspami Banda toczyły się wojny. W 1621 roku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska wymordowała i wysiedliła większość mieszkańców wysp, by zmonopolizować handel. W 1667 roku Holendrzy oddali Anglikom Nowy Amsterdam (dzisiejszy Nowy Jork) w zamian za maleńką wyspę Run z muszkatołowcami. W XX wieku gałkę używali jako środka odurzającego więźniowie i marynarze; wspominał o tym m.in. Malcolm X w autobiografii.
Legenda i prawda
Internet obiecuje, że gałka to „legalny haj z kuchni”, bo mirystycyna zamienia się w organizmie w substancję podobną do MDMA. Takiej przemiany nie potwierdzono u ludzi (obserwowano ją tylko u szczurów), a opisane przypadki zatruć to raczej kilkudniowe, bardzo nieprzyjemne stany z wymiotami, kołataniem serca i psychozą.
Substancje
Mirystycyna, elemicyna, safrol (w olejku eterycznym), lignany.
Jak działa
W ilościach kuchennych nie ma działania psychoaktywnego. W dużych ilościach działa antycholinergicznie i halucynogennie z bardzo opóźnionym początkiem (kilka godzin) i długim trwaniem, często ponad dobę.
Z czym bywa mylona
- kwiat muszkatołowy (macis) – ta sama roślina
- orzech brazylijski lub żołądź (w nieobrobionej formie)
Prawo w Polsce
Gałka muszkatołowa to legalna przyprawa, niewpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Ciekawostka
Według traktatu z Bredy z 1667 roku Holendrzy uznali, że malutka wyspa Run z muszkatołowcami jest cenniejsza niż Manhattan.
Najczęstsze pytania
Jak działa gałka muszkatołowa?
W ilościach kuchennych nie ma działania psychoaktywnego. W dużych ilościach działa antycholinergicznie i halucynogennie z bardzo opóźnionym początkiem (kilka godzin) i długim trwaniem, często ponad dobę.
Jakie zagrożenia niesie gałka muszkatołowa?
Niebezpieczna. Zatrucie daje kołatanie serca, suchość w ustach, nudności, wymioty, bóle brzucha, zaczerwienienie skóry, dezorientację, omamy, lęk i ostre epizody psychotyczne. Opóźniony początek kusi do „dokładania”, co nasila zatrucie. Opisywano zatrucia u dzieci ze śpiączką; groźne jest łączenie z innymi substancjami psychoaktywnymi i lekami działającymi na serotoninę.
Gałka muszkatołowa a prawo w Polsce: co wolno?
Gałka muszkatołowa to legalna przyprawa, niewpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.