
Przęśl
Ephedra sinica (oraz inne gatunki Ephedra)
Nazwy ludowe: ma huang, efedra, przęśl chińska, herbata mormońska (Ephedra nevadensis)
Jak wygląda
Niski, rózgowaty krzew dorastający do ok. 30–50 cm, o zielonych, cienkich, członowanych pędach przypominających skrzyp i niemal bez liści (liście zredukowane do łusek). Jest nagonasienną rośliną – zamiast kwiatów ma drobne szyszeczki, a żeńskie dojrzewają w czerwone, mięsiste „jagódki”.
Skąd pochodzi
Suche stepy, pustynie i zbocza Mongolii, północnych Chin i Rosji; rodzaj Ephedra występuje w suchych rejonach całego świata, w tym nad Morzem Śródziemnym. W Polsce gatunki przęśli spotyka się wyłącznie w ogrodach skalnych i ogrodach botanicznych.
Historia
Ma huang jest stosowany w tradycyjnej medycynie chińskiej od ponad 2000 lat, m.in. przy astmie, przeziębieniu i kaszlu; wymienia go klasyczne dzieło „Shennong Bencao Jing”. W 1885 r. japoński chemik Nagai Nagayoshi wyizolował z niego efedrynę, która stała się ważnym lekiem rozszerzającym oskrzela i podnoszącym ciśnienie. W latach 90. XX w. suplementy z efedrą stały się w USA popularnymi „spalaczami tłuszczu” i środkami dla sportowców, aż po serii zgonów (m.in. śmierci baseballisty Steve'a Bechlera w 2003 r.) amerykańska agencja FDA zakazała ich w 2004 r. Pokrewny gatunek Ephedra nevadensis pili pionierzy na Dzikim Zachodzie jako „herbatę mormońską”.
Legenda i prawda
Mit: „efedra to naturalny, bezpieczny spalacz tłuszczu”. Efekty odchudzające są niewielkie, a suplementy z alkaloidami efedry wiązano z udarami, zawałami i zgonami – dlatego ich sprzedaż zakazano w USA i UE.
Substancje
Efedryna, pseudoefedryna, norefedryna, norpseudoefedryna (katyna), metyloefedryna.
Jak działa
Efedryna działa sympatykomimetycznie: pobudza wydzielanie noradrenaliny i receptory adrenergiczne, rozszerza oskrzela, podnosi ciśnienie i tętno, zmniejsza apetyt i działa pobudzająco na układ nerwowy. Efekty pojawiają się w ciągu kilkudziesięciu minut i utrzymują kilka godzin.
Z czym bywa mylona
- skrzyp (Equisetum)
- janowiec miotlasty / żarnowiec (Cytisus scoparius)
Prawo w Polsce
Roślina nie jest w Polsce zakazana jako ozdobna, ale efedryna i pseudoefedryna są prekursorami narkotykowymi kategorii 1, a leki z efedryną są dostępne wyłącznie na receptę; suplementy z alkaloidami efedry nie są dopuszczone do obrotu w UE.
Ciekawostka
Pseudoefedryna z ma huang to substancja obecna do dziś w popularnych tabletkach na katar – dlatego w Polsce od 2015 r. można kupić tylko jedno opakowanie takich leków naraz.
Najczęstsze pytania
Jak działa przęśl?
Efedryna działa sympatykomimetycznie: pobudza wydzielanie noradrenaliny i receptory adrenergiczne, rozszerza oskrzela, podnosi ciśnienie i tętno, zmniejsza apetyt i działa pobudzająco na układ nerwowy. Efekty pojawiają się w ciągu kilkudziesięciu minut i utrzymują kilka godzin.
Jakie zagrożenia niesie przęśl?
Niebezpieczna. Grozi nadciśnieniem, zaburzeniami rytmu serca, zawałem, udarem i drgawkami, zwłaszcza w połączeniu z kofeiną, wysiłkiem fizycznym i upałem; opisano zgony młodych sportowców. Niebezpieczne interakcje z inhibitorami MAO, lekami na nadciśnienie i innymi stymulantami. Przy długim stosowaniu możliwe są bezsenność, lęk, psychozy i kamica nerkowa. Efedryna jest prekursorem do nielegalnej produkcji metamfetaminy.
Przęśl a prawo w Polsce: co wolno?
Roślina nie jest w Polsce zakazana jako ozdobna, ale efedryna i pseudoefedryna są prekursorami narkotykowymi kategorii 1, a leki z efedryną są dostępne wyłącznie na receptę; suplementy z alkaloidami efedry nie są dopuszczone do obrotu w UE.