
Brugmansja
Brugmansia spp.
Nazwy ludowe: anielskie trąby, bieluń drzewiasty, floripondio, borrachero
Jak wygląda
Krzew lub małe drzewko wysokie na 3–5 m, z dużymi, owalnymi, miękko owłosionymi liśćmi. Kwiaty są ogromne, długie nawet na 30–50 cm, trąbkowate i zwisające, białe, żółte, różowe albo pomarańczowe; wieczorem mocno pachną. Bieluń (Datura) ma kwiaty skierowane w górę, a brugmansja zwisające.
Skąd pochodzi
Andy i tropikalna Ameryka Południowa. Wszystkie gatunki uznaje się za wymarłe na wolności: przetrwały tylko w uprawie, bo ludzie sadzili je przy domach, a dzikie zwierzęta, które roznosiły ich nasiona, prawdopodobnie zniknęły. W Polsce to popularna roślina doniczkowa i tarasowa.
Historia
Ludy Andów i Amazonii od wieków używały brugmansji w rytuałach wróżebnych i leczniczych. Szamani z doliny Sibundoy w Kolumbii uprawiali wiele jej odmian, każdą pod inną nazwą i do innego celu. Według kronik hiszpańskich Czibczowie mieli podawać ją żonom i niewolnikom zmarłego władcy, zanim pochowano ich razem z nim.
Legenda i prawda
W Kolumbii krąży opowieść o „diabelskim oddechu”: przestępcy mają dmuchać ofiarom w twarz proszkiem ze skopolaminą (burundangą), a ofiara traci wolę i oddaje im wszystko. Skopolamina rzeczywiście bywa używana w przestępstwach, zwykle dosypana do napoju, ale wersje z dmuchnięciem czy dotknięciem wizytówki toksykolodzy uważają za mocno przesadzone.
Substancje
Alkaloidy tropanowe: skopolamina i hioscyjamina (atropina) oraz mniejsze ilości innych. Są w całej roślinie, a ich zawartość bardzo się zmienia zależnie od okazu, pory roku i części rośliny.
Jak działa
Alkaloidy blokują receptory acetylocholiny. Wywołują suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, szybkie bicie serca, gorączkę i majaczenie: zatruty widzi nieistniejących ludzi i rozmawia z nimi, nie odróżnia ich od rzeczywistości, a potem zwykle nic nie pamięta. To nie jest „podróż”, tylko ostre zatrucie.
Z czym bywa mylona
- bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium)
- bieluń indiański (Datura innoxia)
- inne ozdobne krzewy o trąbkowatych kwiatach
Prawo w Polsce
Brugmansja jest w Polsce legalną rośliną ozdobną, sprzedawaną w sklepach ogrodniczych. Skopolamina i atropina są lekami na receptę, a podanie komuś substancji odurzającej bez jego wiedzy jest przestępstwem.
Ciekawostka
Kwiaty brugmansji pachną najmocniej po zmroku, bo w naturze wabią nocne ćmy, które je zapylają.
Najczęstsze pytania
Jak działa brugmansja?
Alkaloidy blokują receptory acetylocholiny. Wywołują suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, szybkie bicie serca, gorączkę i majaczenie: zatruty widzi nieistniejących ludzi i rozmawia z nimi, nie odróżnia ich od rzeczywistości, a potem zwykle nic nie pamięta. To nie jest „podróż”, tylko ostre zatrucie.
Jakie zagrożenia niesie brugmansja?
Trucizna. Zatrucie może trwać kilka dni i bywa śmiertelne z powodu zaburzeń rytmu serca, przegrzania organizmu albo wypadku w stanie majaczenia. Zawartość alkaloidów jest nieprzewidywalna. Sok z liści przeniesiony palcami do oka rozszerza źrenicę na wiele godzin, co bywa mylone z udarem. Trzymaj roślinę z dala od dzieci i zwierząt, a przy podejrzeniu zatrucia dzwoń pod 112.
Brugmansja a prawo w Polsce: co wolno?
Brugmansja jest w Polsce legalną rośliną ozdobną, sprzedawaną w sklepach ogrodniczych. Skopolamina i atropina są lekami na receptę, a podanie komuś substancji odurzającej bez jego wiedzy jest przestępstwem.