
Bieluń dziędzierzawa
Datura stramonium
Nazwy ludowe: durnopiec, dendera, pinderynda, trąbka diabła, jimsonweed
Jak wygląda
Roślina jednoroczna, zwykle około 1 m wysokości, o nieprzyjemnym, „mysim” zapachu i dużych, ząbkowanych liściach. Kwiaty są duże, białe (czasem fioletowawe), lejkowate, otwierają się wieczorem. Owocem jest kolczasta torebka wielkości orzecha włoskiego, pękająca na cztery części i pełna czarnych nasion.
Skąd pochodzi
Pochodzenie sporne (Meksyk lub tropikalna Ameryka, wg innych źródeł Azja lub południowa Europa); dziś rośnie niemal na całym świecie. W Polsce to zadomowiony chwast przydróżny, rumowisk, przychacia i ogrodów, częstszy na południu i w miastach.
Historia
Bieluń od stuleci towarzyszy człowiekowi jako roślina czarownic, znachorów i trucicieli; dawniej palono jego liście w papierosach przeciwastmatycznych, a z rośliny po raz pierwszy wyodrębniono skopolaminę. Angielska nazwa jimsonweed pochodzi od Jamestown w Wirginii, gdzie w 1676 roku żołnierze zjedli młode pędy w sałatce i przez wiele dni zachowywali się jak obłąkani. W Polsce ludowe nazwy w rodzaju „durnopiec” wprost mówią o skutkach zatrucia. Raport Komendy Głównej Policji z 2011 roku wymieniał bieluń wśród roślin najczęściej używanych przez młodzież do odurzania się.
Legenda i prawda
Internetowa legenda o „burundandze” głosi, że przestępcy usypiają ofiary skopolaminą z wizytówki lub ulotki, wystarczy jej dotknąć albo powąchać. Fact-checkerzy (m.in. Snopes) uznają wersję z wizytówką za mit: substancja nie wchłania się tak przez skórę; prawdziwe są natomiast przypadki dosypywania skopolaminy do napojów w Kolumbii.
Substancje
Alkaloidy tropanowe: L-hioscyjamina, skopolamina (hioscyna), w mniejszym stopniu atropina; najwięcej w nasionach.
Jak działa
Działa antycholinergicznie: blokuje receptory muskarynowe, co daje suchość w ustach, rozszerzone źrenice, kołatanie serca i zaburzenia widzenia. Zamiast „wizji” wywołuje majaczenie (delirium) z realistycznymi halucynacjami, splątaniem i niepamięcią, które może trwać nawet kilka dni.
Z czym bywa mylona
- bieluń indiański i inne biele ogrodowe (Datura, Brugmansia)
- nasiona bywają mylone z nasionami maku lub gryki w zanieczyszczonej żywności
Prawo w Polsce
Roślina nie jest wpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie, ale preparaty skopolaminy i atropiny są lekami na receptę.
Ciekawostka
Skopolamina z bielunia była testowana w XX wieku jako „serum prawdy” przez policję, ale porzucono ją z powodu zbyt wielu skutków ubocznych; dziś w małych dawkach leczy chorobę lokomocyjną.
Najczęstsze pytania
Jak działa bieluń dziędzierzawa?
Działa antycholinergicznie: blokuje receptory muskarynowe, co daje suchość w ustach, rozszerzone źrenice, kołatanie serca i zaburzenia widzenia. Zamiast „wizji” wywołuje majaczenie (delirium) z realistycznymi halucynacjami, splątaniem i niepamięcią, które może trwać nawet kilka dni.
Jakie zagrożenia niesie bieluń dziędzierzawa?
Trucizna. Jedna z najgroźniejszych roślin w Polsce: kilka nasion może zagrozić życiu dziecka, a zawartość alkaloidów w roślinie jest bardzo zmienna, więc nie istnieje „bezpieczna” ilość. Objawy zatrucia to gorąca, sucha, zaczerwieniona skóra, wysoka gorączka, częstoskurcz, pobudzenie, agresja, drgawki, śpiączka i zatrzymanie oddechu. Osoby w delirium wypadają z okien, wchodzą pod samochody i nie pamiętają zdarzeń. Każde podejrzenie zatrucia wymaga natychmiastowej pomocy (112).
Bieluń dziędzierzawa a prawo w Polsce: co wolno?
Roślina nie jest wpisana do wykazów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i rośnie legalnie, ale preparaty skopolaminy i atropiny są lekami na receptę.