
Bagno zwyczajne
Rhododendron tomentosum (syn. Ledum palustre)
Nazwy ludowe: bagno, bagnica, dziki rozmaryn, łochynia, pluskwiak, herbata labradorska (pokrewna)
Jak wygląda
Zimozielony krzew 0,5–1 m o wąskich, skórzastych liściach z podwiniętymi brzegami, od spodu pokrytych rdzawym kutnerem. W maju i czerwcu kwitnie białymi kwiatami zebranymi w baldachokształtne grona. Cała roślina wydziela silny, odurzający, żywiczny zapach.
Skąd pochodzi
Strefa borealna i umiarkowana Europy, Azji i Ameryki Północnej. W Polsce na niżu na torfowiskach wysokich i przejściowych oraz w borach bagiennych, rzadka w Wielkopolsce, na Kujawach i w górach.
Historia
W średniowiecznej Skandynawii i północnych Niemczech bagno było składnikiem grutu, ziołowej mieszanki do piwa przed upowszechnieniem chmielu, a piwa z nim słynęły z „szalonego” działania. Ludy Syberii i Skandynawii używały go jako środka na owady i mole, stąd ludowa nazwa „pluskwiak”. W medycynie ludowej stosowano go zewnętrznie na reumatyzm i świerzb. Roślina jest też żywicielem pośrednim rdzy świerka, choroby igieł.
Legenda i prawda
Legenda o „piwie, po którym się szaleje” ma realne podstawy: bagno rzeczywiście dodawano do piw grutowych, a jego olejek może wywoływać pobudzenie, zawroty głowy i majaczenie. Za „szaleństwo” odpowiadało jednak w dużej mierze połączenie toksycznych terpenów z alkoholem.
Substancje
Olejek eteryczny z ledolem i palustrolem (seskwiterpeny), grajanotoksyny, arbutyna, garbniki.
Jak działa
Olejek działa drażniąco i na ośrodkowy układ nerwowy: początkowo pobudza i odurza, powodując zawroty głowy i zaburzenia ruchu. Silny zapach w zamkniętych pomieszczeniach może wywołać bóle głowy.
Z czym bywa mylona
- rozmaryn lekarski
- modrzewnica zwyczajna
- bażyna czarna
Prawo w Polsce
Gatunek objęty w Polsce częściową ochroną (nie wolno go niszczyć ani zbierać ze stanowisk naturalnych); nie dotyczy go ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii.
Ciekawostka
Gałązki bagna wkładano do szaf i sienników jako naturalny środek na mole i pluskwy – i to ich zbieranie na sprzedaż jest dziś jednym z zagrożeń dla tego chronionego krzewu.
Najczęstsze pytania
Jak działa bagno zwyczajne?
Olejek działa drażniąco i na ośrodkowy układ nerwowy: początkowo pobudza i odurza, powodując zawroty głowy i zaburzenia ruchu. Silny zapach w zamkniętych pomieszczeniach może wywołać bóle głowy.
Jakie zagrożenia niesie bagno zwyczajne?
Niebezpieczna. Spożycie wywołuje silne podrażnienie przewodu pokarmowego, wymioty, biegunkę, skurcze, potem drgawki, porażenia, majaczenie i utratę przytomności; większe ilości mogą być śmiertelne. Grajanotoksyny mogą zwalniać pracę serca i obniżać ciśnienie. Trujący bywa też miód zbierany z jego kwiatów.
Bagno zwyczajne a prawo w Polsce: co wolno?
Gatunek objęty w Polsce częściową ochroną (nie wolno go niszczyć ani zbierać ze stanowisk naturalnych); nie dotyczy go ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii.