
Areka katechu
Areca catechu
Nazwy ludowe: betel, orzech betelu, orzech areki, pinang, supari, paan (zawiniątko)
Jak wygląda
Smukła palma o prostym, cienkim pniu z wyraźnymi pierścieniami blizn po liściach, dorastająca do 20–30 m, z pióropuszem pierzastych liści na szczycie. Owoce to jajowate, pomarańczowe lub czerwone pestkowce wielkości kurzego jaja, wewnątrz z twardym, marmurkowym nasieniem – „orzechem betelu”.
Skąd pochodzi
Tropikalna Azja Południowo-Wschodnia i wyspy Pacyfiku; szeroko uprawiana w Indiach, na Tajwanie, w Indonezji, Malezji, Bangladeszu i Papui-Nowej Gwinei. W Polsce spotykana jedynie jako roślina doniczkowa.
Historia
Żucie betelu – zawiniątka z nasion areki z wapnem w liściu pieprzu betelowego (Piper betle), często z dodatkiem tytoniu i przypraw – to jeden z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych zwyczajów świata, praktykowany przez setki milionów ludzi. W Indiach i Azji Południowo-Wschodniej betel ofiarowuje się gościom, wymienia przy zaręczynach i ślubach oraz składa w ofierze bóstwom; pojawia się w eposach sanskryckich i legendach wietnamskich. Charakterystyczne czerwone plamy śliny na ulicach Indii czy Tajwanu i czerwono-czarne zęby żujących to ślad tego zwyczaju.
Legenda i prawda
Mit: „betel bez tytoniu jest nieszkodliwy”. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) w 2003 r. uznała, że zarówno betel bez tytoniu, jak i sam orzech areki są rakotwórcze dla ludzi (grupa 1).
Substancje
Arekolina (główny alkaloid, parasympatykomimetyk), arekaidyna, gwacyna, gwawakolina; garbniki i polifenole.
Jak działa
Arekolina pobudza receptory cholinergiczne, wywołując uczucie ciepła, łagodne pobudzenie, czujność i lekką euforię, a także wzmożone ślinienie i pocenie się. Działanie pojawia się szybko podczas żucia i jest krótkotrwałe.
Z czym bywa mylona
- pieprz betelowy (Piper betle) – liść, nie palma
- palma kokosowa (młode okazy)
Prawo w Polsce
Areka i arekolina nie figurują w polskich wykazach środków odurzających i substancji psychotropowych.
Ciekawostka
Słowo „betel” odnosi się właściwie do liścia pieprzu, w który zawija się nasiona areki – sama palma nie jest „betelem”.
Najczęstsze pytania
Jak działa areka katechu?
Arekolina pobudza receptory cholinergiczne, wywołując uczucie ciepła, łagodne pobudzenie, czujność i lekką euforię, a także wzmożone ślinienie i pocenie się. Działanie pojawia się szybko podczas żucia i jest krótkotrwałe.
Jakie zagrożenia niesie areka katechu?
Uzależnia. Regularne żucie prowadzi do uzależnienia oraz do włóknienia podśluzówkowego jamy ustnej – stanu przedrakowego, a w efekcie do raka jamy ustnej i gardła; ryzyko rośnie z liczbą lat i częstością żucia. Wiąże się też ze zwiększonym ryzykiem chorób serca, zespołu metabolicznego i powikłań ciążowych. Arekolina może nasilać działanie leków cholinergicznych i wywoływać skurcz oskrzeli u astmatyków.
Areka katechu a prawo w Polsce: co wolno?
Areka i arekolina nie figurują w polskich wykazach środków odurzających i substancji psychotropowych.