
Trylobit
Skamieniałość wymarłego morskiego stawonoga z gromady trylobitów, żyjącego od wczesnego kambru do końca permu.
Owalne, spłaszczone zwierzę z tarczą głowową, tułowiem i tarczą ogonową, podzielone dwiema bruzdami na trzy płaty. W Górach Świętokrzyskich znane są ślady trylobitów z górnokambryjskich piaskowców kwarcytowych Wiśniówki koło Kielc oraz trylobity z dewońskich wapieni Kadzielni. Najczęściej znajduje się pojedyncze tarcze, nie całe pancerze.
Co to jest
Skamieniałość wymarłego morskiego stawonoga z gromady trylobitów (Trilobita), żyjącego od wczesnego kambru do końca permu.
Jak rozpoznać
- Trzy płaty biegnące wzdłuż ciała: środkowy wypukły i dwa boczne.
- Tarcza głowowa z wypukłą glabellą i często z oczami; tułów z wielu segmentów.
- Zwinięte okazy przypominają kulkę, bo wiele trylobitów zwijało się w razie zagrożenia.
- Ślady trylobitów na spodzie warstw to m.in. dwupłatowe wgłębienia spoczynkowe (Rusophycus) i bruzdy pełzania (Cruziana).
Jak i gdzie szukać
Szukaj na hałdach i w luźnych blokach skalnych w wyrobiskach, za zgodą zarządcy, szczególnie na powierzchniach warstw piaskowca. Ślady najlepiej widać w skośnym świetle rano lub wieczorem. Kask, okulary i rękawice to podstawa. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Wiśniówka koło Kielc (kamieniołom Wiśniówka Duża) (woj. świętokrzyskie): Czynny kamieniołom kwarcytu firmy Kieleckie Kopalnie Kwarcytu: wejście tylko za zgodą kopalni i z opiekunem. Obok zalane, nieczynne wyrobisko; nie podchodź do krawędzi.
- Rezerwat Kadzielnia, Kielce (woj. świętokrzyskie): Rezerwat ścisły: tylko oglądanie ze ścieżek; zbieranie skamieniałości zakazane.
- Centrum Geoedukacji (Geonatura Kielce) (woj. świętokrzyskie): Placówka edukacyjna miasta (ul. Daleszycka 21) opiekująca się rezerwatami Kadzielnia, Wietrznia i Ślichowice; tu poznasz geologię regionu.
Znaczenie i legendy
Trylobity to dobre skamieniałości przewodnie: na ich podstawie dzieli się kambr na mniejsze odcinki, np. rodzaj Holmia jest typowy dla dolnego kambru, a Olenus dla górnego. W 1963 r. Andrzej Radwański i Piotr Roniewicz opisali z Wiśniówki bogaty zespół śladów trylobitów z późnego kambru.
Ciekawostka
Soczewki oczu trylobitów były zbudowane z kryształów kalcytu, a w jednym oku mogło być nawet 15 000 soczewek.