
Topaz
Krzemian glinu z fluorem, Al2[SiO4]2
Kamień szlachetny o słupkowych kryształach z pionowymi prążkami na ścianach. W Polsce znany z pegmatytów Strzegomia i Borowa, z Kamienia koło Mirska, Michałowic koło Szklarskiej Poręby i Białego Kościoła koło Strzelina.
Co to jest
Krzemian glinu z fluorem, Al2[SiO4](F,OH)2; minerał pegmatytów i grejzenów.
Jak rozpoznać
- Słupkowe kryształy z wyraźnymi pionowymi prążkami na ścianach.
- Bardzo twardy (8): rysuje kwarc.
- Jedna doskonała łupliwość poprzeczna do długości kryształu, gładka płaszczyzna pęknięcia.
- Wyraźnie cięższy od kwarcu (gęstość 3,4-3,6 g/cm3, kwarc 2,65 g/cm3).
Jak i gdzie szukać
Topazy w Polsce są drobne i rzadkie; szuka się ich w pustkach pegmatytów, zwykle razem z kwarcem dymnym, skaleniami i miką. Pomaga lupa 10x. Pracuj w kasku i okularach, z dala od ścian wyrobiska. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Strzegom (woj. dolnośląskie): Pegmatyty w granicie; czynne, prywatne kamieniołomy, wejście tylko za zgodą zarządcy.
- Michałowice koło Szklarskiej Poręby (Piechowice) (woj. dolnośląskie): Stanowisko wymieniane w literaturze; okolica graniczy z Karkonoskim Parkiem Narodowym, gdzie zbieranie jest zakazane.
- Biały Kościół koło Strzelina (woj. dolnośląskie): Rejon granitów strzelińskich; łomy są prywatne, pytaj o zgodę.
Znaczenie i legendy
Nazwa pochodzi prawdopodobnie od greckiego topazios, a niektórzy wywodzą ją od wyspy Topazios na Morzu Czerwonym. Nazwę wiąże się też ze starą sanskrycką nazwą oznaczającą ogień, od pomarańczowozłotej barwy szlachetnych odmian. Przypisywanie topazowi mocy ochronnych to wierzenia, nie fakty.
Ciekawostka
Niebieskie topazy w sklepach zwykle powstają przez naświetlanie bezbarwnych kamieni; mają niewielką wartość i z czasem mogą blednąć.