
Syderyt (sferosyderyt)
Węglan żelaza, FeCO3
Żółtobrunatny do brunatnego minerał, zawierający prawie 48% żelaza. W rejonie Częstochowy przez wieki wydobywano syderyty ilaste; działało tu w różnych okresach 68 kopalń, a ostatnią, Wręczycę, zamknięto w 1982 r. Występuje też w okolicach Łęczycy, Kłobucka, Wielunia, w Górach Świętokrzyskich i we fliszu karpackim.
Co to jest
Węglan żelaza(II), FeCO3; dawniej ważna ruda żelaza, w iłach tworzy konkrecje zwane sferosyderytami.
Jak rozpoznać
- Brunatne, ciężkie (3,7-4 g/cm3) bryły i bochenkowate konkrecje w szarych iłach i mułowcach.
- Kryształy zwykle w kształcie romboedrów; łupliwość doskonała.
- Rysa biała do jasnożółtej.
- Kalcyt jest jaśniejszy i wyraźnie lżejszy; limonit ma rysę żółtobrązową.
Jak i gdzie szukać
Konkrecje szukaj na hałdach dawnych kopalń i w wyrobiskach cegielni, w których odsłaniają się iły rudonośne, zawsze za zgodą zarządcy. Pomaga młotek geologiczny i okulary ochronne. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Muzeum Górnictwa Rud Żelaza, Częstochowa (park Staszica) (woj. śląskie): Muzeum działające od 1989 r.; dobre miejsce, by zobaczyć rudę i historię kopalń.
- Gnaszyn Górny (Częstochowa), dawne hałdy kopalń (woj. śląskie): Hałdy dawnych kopalń rud żelaza; grunty mają właścicieli, nie kop i nie wchodź na strome, zarośnięte skarpy.
Znaczenie i legendy
Na ziemi częstochowskiej rudę wydobywano od XIV wieku, a górnictwo i hutnictwo ukształtowały region; do tej tradycji nawiązują herby m.in. Konopisk, Poczesnej i Blachowni. Nazwa pochodzi od greckiego sideros, czyli żelazo.
Ciekawostka
Pierwotna nazwa minerału brzmiała sferosyderyt (J. F. L. Hausmann, 1813); dziś tę nazwę stosuje się do kulistych konkrecji syderytu w iłach.