
Skrzemieniałe drewno
Skamieniałe drewno, w którym substancję organiczną zastąpiła krzemionka, często z zachowaną budową słojów.
W Polsce największe skupisko skamieniałych pni trzeciorzędowych drzew jest w Siedliskach na Roztoczu. To mioceńskie drzewa szpilkowe z rodzaju Taxodioxylon. Starsze, późnokarbońskie i wczesnopermskie pnie Dadoxylon są pospolite koło Nowej Rudy na Dolnym Śląsku i na zachód od Krakowa.
Co to jest
Skamieniałe drewno, w którym substancję organiczną zastąpiła krzemionka (chalcedon lub opal), często z zachowaną budową słojów.
Jak rozpoznać
- Wygląda jak kawałek pnia lub gałęzi: widać słoje, promienie drzewne i włókna.
- Ciężkie i twarde jak kamień: rysuje szkło, nie da się go zarysować nożem.
- Barwy od szarej i brunatnej po czerwoną i żółtą, gdy krzemionka jest zabarwiona.
- Czarny dąb z osadów rzecznych jest tylko nieznacznie skrzemionkowany i wciąż służy do wyrobu mebli.
Jak i gdzie szukać
Fragmenty trafiają się na polach Roztocza między Siedliskami, Hrebennem i Lubyczą Królewską oraz koło Goraja i Chrzanowa, zawsze za zgodą rolnika. Nie wykopuj pni z gleby. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Siedliska (Roztocze), muzeum skamieniałego drewna (woj. lubelskie): Wieś z muzeum skamieniałego drewna; okazy oglądaj w muzeum i za zgodą właścicieli pól.
- Rezerwat Jalinka koło Siedlisk (woj. lubelskie): Rezerwat chroni m.in. skamieniałe drzewa w glebie; ścieżka Szlakiem Skamieniałych Drzew. Zbieranie i kopanie zakazane.
- Nowa Ruda (woj. dolnośląskie): Rejon pni Dadoxylon z późnego karbonu i wczesnego permu; pola i hałdy mają właścicieli, pytaj o zgodę.
Znaczenie i legendy
Najstarsza wzmianka o skrzemieniałych drzewach z ziem polskich pochodzi z kroniki Jana Długosza z 1480 r., która opisuje pnie z Roztocza. Muzea skamieniałego drewna działają w Siedliskach i Bondyrzu, a w Dąbrowie Tarnowskiej jest Muzeum Agatów i Skamieniałych Drzew.
Ciekawostka
W pustkach skrzemieniałego drewna bywa krystaliczny kwarc, nawet ametyst.