
Piaskowiec
Drobnoziarnista skała osadowa z ziaren piasku scementowanych spoiwem.
Jedna z najczęstszych skał osadowych. Od rodzaju spoiwa, kwarcowego, ilastego, żelazistego lub kalcytowego, zależą jego barwa i wytrzymałość. Z piaskowców górnej kredy zbudowane są Góry Stołowe ze Szczelińcem Wielkim, a piaskowiec kwarcowy występuje m.in. koło Lwówka Śląskiego, Bolesławca i Złotoryi.
Co to jest
Drobnoziarnista skała osadowa z ziaren piasku (głównie kwarcu, wielkości 0,06-2 mm) scementowanych spoiwem.
Jak rozpoznać
- Szorstki jak papier ścierny; pod lupą widać okrągławe ziarna piasku.
- Barwa od białej i żółtej po czerwoną, zieloną i brunatną, zależnie od spoiwa.
- Często warstwowany; łatwo pęka wzdłuż warstw.
- Piaskowiec ze spoiwem kalcytowym burzy z kwasem; kwarcyt jest zbity i pęka przez ziarna.
Jak i gdzie szukać
Piaskowiec łatwo znaleźć w otoczakach rzecznych, na polach i w odsłonięciach skarp. W skałkach nie wspinaj się bez zabezpieczenia: piaskowiec kruszy się i odpada płatami. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Szczeliniec Wielki (Góry Stołowe) (woj. dolnośląskie): Park Narodowy Gór Stołowych: tylko oglądanie skał z wyznaczonego szlaku, zbieranie i odłupywanie zakazane.
- Lwówek Śląski (woj. dolnośląskie): Okolice z piaskowcem kwarcowym; kamieniołomy są prywatne, wchodź tylko za zgodą zarządcy.
Znaczenie i legendy
Od wieków to najczęstszy materiał rzeźbiarski; dawniej wyrabiano z niego żarna. Formy skalne Szczelińca mają ludowe nazwy, np. Wielbłąd, Małpa czy Fotel Pradziada, a chybotki noszą nazwy Kołyska Księżniczki Emilki i Serce Ducha Gór; to tradycja turystyczna i legendy.
Ciekawostka
W korytarzach Szczelińca Wielkiego panuje własny mikroklimat i w niektórych szczelinach śnieg leży do lipca.