
Krzemień pasiasty
Krzemionkowa skała osadowa z jury, z charakterystycznymi pasami w odcieniach szarości.
Występuje tylko na północno-wschodnim obrzeżu Gór Świętokrzyskich. W neolicie wydobywano go w Krzemionkach na siekiery. Dziś to ceniony kamień jubilerski z Sandomierza.
Co to jest
Krzemionkowa skała osadowa (głównie chalcedon i kwarc) z jury, z charakterystycznymi pasami w odcieniach szarości.
Jak rozpoznać
- Bulwy lub płaskie konkrecje z wyraźnymi, koncentrycznymi pasami szarymi, popielatymi i czarnymi.
- Muszlowy przełam o ostrych krawędziach.
- Biała wapienna skorupka na powierzchni.
- Krzemień bałtycki jest jednolicie szary lub czarny; agat ma pasy wokół pustki i inną genezę.
Jak i gdzie szukać
Na polach wokół Krzemionek i w dawnych kamieniołomach wapienia, ale nie w rezerwacie. Pojedyncze bulwy trafiają się w ornicy i na hałdach. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Krzemionki k. Ostrowca Świętokrzyskiego (woj. świętokrzyskie): Rezerwat archeologiczny i obiekt UNESCO (2019); zbieranie zabronione, trasa podziemna do zwiedzania.
- Sandomierz (woj. świętokrzyskie): Pracownie i festiwal krzemienia pasiastego; tu go obejrzysz i kupisz.
Znaczenie i legendy
Neolityczni górnicy drążyli tu szyby i chodniki ok. 5 tys. lat temu, a siekiery z krzemienia pasiastego rozchodziły się daleko po Europie Środkowej. W 1972 r. sandomierski złotnik Cezary Łutowicz wprowadził go do biżuterii i nazwał 'kamieniem optymizmu'.
Ciekawostka
Kopalnie w Krzemionkach odkrył Jan Samsonowicz 19 lipca 1922 r.