
Krzemień czekoladowy
Krzemień z utworów jury, w kolorze czekolady, od jasnobrązowego do prawie czarnego.
Występuje na północno-wschodnim obrzeżu Gór Świętokrzyskich, w okolicy Radomia. W Orońsku kopano go już ponad 12 tys. lat temu, co czyni to miejsce jedną z najstarszych kopalni w Europie.
Co to jest
Krzemień (mikrokrystaliczna krzemionka) z utworów jury, w kolorze czekolady, od jasnobrązowego do prawie czarnego.
Jak rozpoznać
- Czekoladowobrązowy, często z jaśniejszymi kropkami.
- Ostry, muszlowy przełam, tłusty połysk.
- Biała lub kremowa skorupka.
- Krzemień bałtycki jest szary do czarnego; krzemień pasiasty ma wyraźne pasy.
Jak i gdzie szukać
Bulwy i odłupki trafiają się w ornicy pól między Iłżą a Radomiem. Stanowiska archeologiczne chroni ustawa o ochronie zabytków; nie kop w nich, a ślady obróbki zgłaszaj archeologom. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Orońsko (woj. mazowieckie): Pradziejowe szyby badane przez Instytut Archeologii i Etnologii PAN; stanowisko archeologiczne.
- Wierzbica 'Zele' (woj. mazowieckie): Pradziejowa kopalnia krzemienia; stanowisko archeologiczne, nie kopać.
Znaczenie i legendy
Z krzemienia czekoladowego paleolityczni łowcy wytwarzali ostrza i drapacze. W kulturze ludowej znalezione kamienne narzędzia brano za 'kamienie piorunowe' i chroniono nimi dom; to wierzenie.
Ciekawostka
Szyby w Orońsku miały do 3,5 m głębokości i 1,5-2 m średnicy.