
Kryształ górski i kwarc
Kwarc, najczęstszy minerał skorupy ziemskiej
Najpiękniejsze polskie kryształy kwarcu pochodzą z pustek (druz) w pegmatytach granitów Strzegomia i Karkonoszy. Zwykły mleczny kwarc spotkasz w każdym potoku sudeckim.
Co to jest
Kwarc (SiO2), najczęstszy minerał skorupy ziemskiej; kryształ górski to jego bezbarwna, przezroczysta odmiana, a kwarc dymny i morion to odmiany brązowe i czarne.
Jak rozpoznać
- Sześciokątne słupki z piramidką i poprzecznymi prążkami na ścianach.
- Rysuje szkło, sam nie daje się zarysować stalą.
- Nie łupie się, przełam muszlowy.
- Kalcyt jest miękki i łupie się na romby; szkło ma pęcherzyki i nie ma prążków.
Jak i gdzie szukać
Szukaj pustek w granicie (druz) na hałdach kamieniołomów, okruchów w potokach i na polach. W czynnym kamieniołomie wolno wchodzić tylko za zgodą i w kasku. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Kamieniołomy granitu w rejonie Strzegomia (woj. dolnośląskie): Czynne kamieniołomy: wejście tylko za zgodą zakładu; opisano tu 57 minerałów pegmatytowych.
- Szklarska Poręba (woj. dolnośląskie): Granit karkonoski z pegmatytami; Karkonoski Park Narodowy wyłączony ze zbierania.
Znaczenie i legendy
Rzymianie, za Pliniuszem, uważali kryształ górski za lód zamarznięty tak mocno, że już nie topnieje; stąd grecka nazwa krystallos. Z kryształu robiono kule do wróżenia i relikwiarze; to tradycja.
Ciekawostka
Kwarc ma właściwości piezoelektryczne, dlatego płytki kwarcowe odmierzają czas w zegarkach.