
Kreda pisząca
Miękka, biała skała osadowa z kalcytu, zbudowana głównie z mikroskopijnych skorupek kokolitów i otwornic.
Powstała na dnie dawnego morza. Jest porowata i lekka, brudzi palce. W Polsce duże złoża są w okolicach Chełma, Zamościa i Siedlec, a odkrywkowe kopalnie kredy działają w Mielniku i Starej Kornicy. Podrzędnie trafiają się w niej skamieniałości, np. belemnity, małże i igły gąbek.
Co to jest
Miękka, biała skała osadowa z kalcytu (CaCO3), zbudowana głównie z mikroskopijnych skorupek kokolitów i otwornic.
Jak rozpoznać
- Biała, matowa, lekka i porowata; zostawia ślad na palcach i na desce.
- Z kroplą rozcieńczonego octu lub kwasu solnego burzy, bo to kalcyt.
- Gips także jest biały i miękki, ale nie burzy z kwasem.
- Kreda jeziorna bywa szarawa, z domieszką iłu i szczątków roślin; ma inne pochodzenie.
Jak i gdzie szukać
Kredę widać w skarpach dolin i w wyrobiskach na Lubelszczyźnie i Podlasiu. Do czynnych kopalń nie wchodź bez zgody: grożą obrywy, ciężki sprzęt i zalane wyrobiska. W kredzie warto wypatrywać belemnitów i jeżowców. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Podziemia kredowe w Chełmie (woj. lubelskie): Zabytkowa kopalnia kredy z trasą turystyczną ok. 2 km pod starym miastem; w podziemiach stałe +9 °C. Nie odłupuj kredy ze ścian.
- Mielnik nad Bugiem (woj. podlaskie): Czynna odkrywkowa kopalnia Mielnickich Zakładów Kredowych: teren zakładu jest zamknięty, nie wchodź do wyrobiska. Obok rezerwat Góra Uszeście, gdzie obowiązują zakazy rezerwatowe.
Znaczenie i legendy
W Chełmie kredę wydobywano od XIII wieku, często wprost z piwnic domów; w XVII wieku 80 na 100 domów w centrum miało wejście do podziemi. Legenda chełmskich podziemi opowiada o duchu Bieluchu, władcy korytarzy; to opowieść ludowa, nie fakt.
Ciekawostka
Nazwę Mielnika wywodzi się od staroruskiego słowa mieł, oznaczającego kredę; potwierdziły to badania archeologiczne z 2017 r.