
Jeżowiec kopalny
Skamieniały pancerz jeżowca morskiego z kredy
Kuliste lub serduszkowate pancerze z pięciopromienną gwiazdą to częste znaleziska w kredzie Mielnika i na Lubelszczyźnie. Na północy kraju trafiają się krzemienne odlewy jeżowców w żwirach polodowcowych.
Co to jest
Skamieniały pancerz jeżowca morskiego z kredy; z kalcytu lub jako krzemienny odlew wnętrza.
Jak rozpoznać
- Kopułka lub serduszko wielkości orzecha, z pięcioma promieniami kropkowanych pasów.
- Od spodu otwór gębowy, z boku lub u góry otwór odbytowy.
- Krzemienne odlewy są gładkie, szare, ale z tą samą pięciopromienną symetrią.
- Zwykłe otoczaki nie mają pięciopromiennej symetrii.
Jak i gdzie szukać
W hałdach kredy, w żwirowniach i na polach na północy Polski. Obowiązują zasady ogólne. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Mielnik, kopalnia kredy (woj. podlaskie): Za zgodą zakładu.
- Kazimierz Dolny (woj. lubelskie): Opoki kredowe; nie kop w wąwozach.
Znaczenie i legendy
W Anglii i krajach Europy Północnej jeżowce nazywano 'kamieniami piorunowymi' i 'koronami pasterzy', kładziono na parapetach przeciw piorunom; trafiały też do grobów, np. pochówku z epoki brązu na Dunstable Down. Polskich ludowych nazw jeżowców źródła nie potwierdzają tak jednoznacznie jak dla belemnitów. To wierzenia.
Ciekawostka
Pięciopromienna symetria jeżowców łączy je z rozgwiazdami.