
Gips i szklica
Uwodniony siarczan wapnia
Na Ponidziu, wokół Buska, Wiślicy i Pińczowa, leżą mioceńskie gipsy. Szklicę tworzą pionowe kryształy do 3,5 m wysokości, zrośnięte w 'jaskółcze ogony'.
Co to jest
Uwodniony siarczan wapnia (CaSO4·2H2O); szklica to gips w postaci wielkich przezroczystych kryształów.
Jak rozpoznać
- Miękki: rysuje go paznokieć.
- Przezroczyste płyty łupiące się na cienkie, giętkie blaszki.
- Kryształy bliźniacze w kształcie jaskółczego ogona.
- Kalcyt burzy się w kwasie i nie daje się rysować paznokciem.
Jak i gdzie szukać
Okruchy szklicy widać w odsłonięciach i na polach Ponidzia. Dużo rezerwatów i Nadnidziański Park Krajobrazowy: zbieraj tylko z pól za zgodą rolnika. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Skorocice k. Buska (woj. świętokrzyskie): Rezerwat krasu gipsowego: tylko oglądanie.
- Rezerwat Zimne Wody, Busko-Zdrój (woj. świętokrzyskie): Szczeliny w gipsach; tylko oglądanie.
Znaczenie i legendy
Przezroczystą szklicę stosowano dawniej zamiast szyb; stąd nazwa. Z gipsu Ponidzia budowano domy i robiono zaprawy.
Ciekawostka
Kryształy szklicy rosły na dnie płytkiego, parującego morza ok. 13 mln lat temu.