
Bursztyn bałtycki
Kopalna żywica drzew iglastych sprzed ok
Najbardziej polski z kamieni ozdobnych. Morze wyrzuca go na plaże, a na Kurpiach przez wieki kopano go w ziemi. Jest lekki, ciepły w dotyku i często kryje inkluzje owadów lub roślin.
Co to jest
Kopalna żywica drzew iglastych sprzed ok. 40 mln lat (sukcynit), substancja organiczna, nie minerał w ścisłym sensie.
Jak rozpoznać
- Bardzo lekki: tonie w słodkiej wodzie, ale unosi się w mocno osolonej.
- Ciepły w dotyku, matowa skorupka wietrzeniowa, w środku od miodowego do mlecznego.
- Potarty o wełnę przyciąga skrawki papieru (elektryzuje się).
- Szkło i plastik są cięższe i zimniejsze; kopal i świeże żywice miękną od kropli acetonu lub alkoholu, bursztyn nie.
Jak i gdzie szukać
Najlepiej zimą i wczesną wiosną, rano po silnym sztormie z kierunków północnych, w pasach wyrzuconych wodorostów i drobnego drewna. Warto mieć latarkę UV, bo bursztyn świeci niebiesko. Zbieranie z plaży jest legalne, ale wydobywanie bursztynu ze złoża (pompowanie, kopanie) wymaga koncesji. Nie wolno kopać w wydmach i na terenie Słowińskiego czy Wolińskiego Parku Narodowego. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Plaża w Stegnie i Jantarze (Mierzeja Wiślana) (woj. pomorskie): Publiczna plaża, zbieranie ręczne po sztormie.
- Krynica Morska (woj. pomorskie): Publiczna plaża; część mierzei to park krajobrazowy, nie wolno kopać w wydmach.
- Kadzidło i Wach (Kurpie) (woj. mazowieckie): Tradycja kurpiowskiego bursztynu; w Wachu prywatne muzeum i Święto Bursztynu Kurpiowskiego.
Znaczenie i legendy
Rzymianie sprowadzali go szlakiem bursztynowym; Pliniusz Starszy opisał wyprawę rzymskiego ekwity, który za Nerona przywiózł z wybrzeża Bałtyku ogromne ilości bursztynu. Grecki mit mówił, że to zastygłe łzy Heliad opłakujących Faetona. Na Kurpiach sznury korali bursztynowych były częścią posagu panny. Dawne wierzenia przypisywały mu moc ochronną, to tylko tradycja.
Ciekawostka
Etnograf Adam Chętnik doliczył się na Kurpiach blisko 200 miejscowości, w których w XIX wieku kopano lub znajdowano bursztyn.
Źródła
Sprawdź sam
- Słona woda. Wsyp do 250 ml wody ok. 90 g soli (ok. 5 łyżek) i mieszaj, aż przestanie się rozpuszczać. Bursztyn w niej wypłynie, a w zwykłej wodzie tonie.
- Ciepły kamień. Przyłóż do policzka bursztyn, szklany koralik i kamyk, które leżały w tej samej szufladzie. Bursztyn wydaje się najcieplejszy, bo słabo odbiera ciepło skórze.
- Wełna i papier. Potrzyj bryłkę o wełniany sweter przez 20 sekund i zbliż do skrawków bibułki. Bursztyn je przyciągnie.
Czy wiesz, że…
- Elektryczność od bursztynu. Greckie słowo „elektron” oznaczało bursztyn. Od niego William Gilbert w 1600 r. utworzył słowo „electricus” na przyciąganie przez potarte ciała. Wikipedia: Electricity
- Szlak bursztynowy. Bursztyn znad Bałtyku wędrował szlakiem bursztynowym na południe, a szlak stał się ważną drogą handlową Imperium Rzymskiego. Wikipedia: Amber Road
- Kwas z bursztynu. Kwas bursztynowy dawniej otrzymywano przez destylację bursztynu; jego nazwa pochodzi od łacińskiego succinum, czyli bursztyn. Wikipedia: Succinic acid