
Andaluzyt (chiastolit)
Krzemian glinu Al2O[SiO4] ze skał metamorficznych
Powstaje w łupkach ilastych przeobrażonych w hornfelsy obok intruzji granitu. Tworzy wydłużone kryształy do ok. 20 cm. W Polsce spotykany na Dolnym Śląsku: w masywie Karkonoszy, w masywie Strzegom-Sobótka i w Górach Sowich.
Co to jest
Krzemian glinu Al2O[SiO4] ze skał metamorficznych; odmiana chiastolit ma w środku ciemny krzyż z substancji węglistej.
Jak rozpoznać
- Wydłużone, słupkowe lub pręcikowe kryształy, najczęściej jasnoszare z odcieniem różowawym lub czerwonawym.
- Na przekroju chiastolitu widać czarny krzyż lub klepsydrę.
- Silny pleochroizm: obracany kamień zmienia odcień (żółty, zielony, czerwonawy).
- Nie rozpuszcza się w kwasach i nie topi się; rysuje szkło.
Jak i gdzie szukać
Szukaj w ciemnych, twardych hornfelsach w pobliżu granitu, w żyłach pegmatytowych i wśród otoczaków. W Karkonoskim Parku Narodowym zbieranie jest zabronione. Prawo geologiczne i górnicze (art. 4) nie obejmuje pozyskiwania okazów minerałów, skał i skamieniałości do celów kolekcjonerskich, naukowych i dydaktycznych, jeśli odbywa się bez robót górniczych. W rezerwatach przyrody i parkach narodowych zbieranie minerałów i skamieniałości jest zakazane (ustawa o ochronie przyrody, art. 15). Na cudzym gruncie, w lesie i w kamieniołomie potrzebna jest zgoda właściciela, nadleśnictwa lub zarządcy.
Znane miejsca w Polsce
- Bielawa (Góry Sowie) (woj. dolnośląskie): Góry Sowie; w lesie potrzebna zgoda nadleśnictwa, w rezerwatach zbieranie zakazane.
- Strzegom (masyw Strzegom-Sobótka) (woj. dolnośląskie): Czynne kopalnie granitu są prywatne; wejście tylko za zgodą.
- Muzeum Ziemi PAN, Warszawa (woj. mazowieckie): Okazy minerałów i skał z Polski w zbiorach muzeum.
Znaczenie i legendy
Nazwa minerału pochodzi od Andaluzji w Hiszpanii, a chiastolit od greckiego chiasmos, czyli krzyżowy. Z chiastolitu z okolic Santiago de Compostela wyrabiano pamiątki dla pielgrzymów; znak krzyża w kamieniu uważano za cudowny, co jest wierzeniem, nie faktem.
Ciekawostka
Andaluzyt, dysten i sillimanit mają ten sam skład chemiczny, a różnią się budową kryształu (to odmiany polimorficzne).