
Łysiczka serbska
Psilocybe serbica
Nazwy ludowe: łysiczka czeska (odmiana bohemica)
Łysiczka serbska to drobny, siniejący grzyb, który rośnie na butwiejących gałązkach i resztkach drewna w lasach Europy Środkowej i na Bałkanach. Opisano ją w tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym dziewiątym roku z Serbii i stąd wzięła się jej nazwa. Zawiera psylocybinę, więc jest trująca, a w Polsce jej posiadanie jest nielegalne. Opisujemy ją po to, żeby każdy grzybiarz umiał ją rozpoznać i nie pomylił jej ze śmiertelnie trującą hełmówką.
Jak rozpoznać
- Kapelusz 1–4 cm, dzwonkowaty do płaskiego, higrofaniczny: wilgotny brązowy, suchy płowobrązowy.
- Miąższ białawy do kremowego, po zgnieceniu lub przekrojeniu niebieszczeje.
- Blaszki przyrośnięte, brązowe, wysyp zarodników fioletowobrązowy.
- Trzon cienki, białawy, u podstawy sinieje.
Z bliska
brązowe blaszkiSpód kapelusza
Blaszki przyrośnięte, brązowe; wysyp zarodników fioletowobrązowy.
cienki, białyTrzon
Trzon cienki, białawy, włóknisty, bez pierścienia.
siniejeNasada trzonu
Nasada sinieje; rośnie na resztkach drewna i ściółce.
niebieszczejePrzekrój
Miąższ białawy do kremowego, po zgnieceniu lub przekrojeniu niebieszczeje.
Zbliżenia to ilustracje AI. Każdą wątpliwość rozstrzyga grzyboznawca lub zielarz, nie zdjęcie.
Gdzie i kiedy rośnie
Lasy liściaste i mieszane, na zbutwiałym drewnie, gałązkach i ściółce, także na kompoście i poboczach. W Polsce odmiana bohemica znana z pojedynczego stanowiska (okolice Lubawki). Jesień.
stylutmarkwimajczelipsiewrzpaźlisgru
Najczęściej pod: brak – zbutwiałe drewno, gałązki, ściółka w lasach liściastych.
Uwaga na sobowtóra
Hełmówka jadowita. Hełmówka ma rdzawobrązowe blaszki, pierścień lub strefę włókien na trzonie i nie sinieje; łysiczka ma fioletowobrązowe zarodniki i sinieje.
Prawo
Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami psychotropowymi (ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, grupa I-P); posiadanie grzybów, które je zawierają, jest karalne.
Co naprawdę mówią badania
Psylocybina ma niską toksyczność fizyczną i bardzo rzadko kończy się wizytą na SOR, ale silnie wpływa na psychikę, więc główne ryzyka to panika, wypadki i pomyłka gatunkowa przy zbieraniu. Badania kliniczne nad depresją są obiecujące, choć efekty są mniejsze, niż sugerują nagłówki.
Gdzie w Polsce
Najwięcej notowań w bazie GBIF: śląskie.
Najczęstsze pytania
Czy łysiczka serbska jest jadalna?
Nie. To grzyb trujący. Psylocybina (w organizmie przechodzi w psylocynę). Objawy zwykle po 20–60 min: rozszerzone źrenice, nudności, kołatanie serca, zaburzenia postrzegania i omamy, lęk; ustępują zwykle po ok. 4–6 h. Objawy pojawiające się dopiero po 6 h lub później sugerują pomyłkę z grzybem zawierającym amanityny (hełmówka, stożkówka) – wtedy natychmiast do szpitala.
Kiedy rośnie łysiczka serbska?
Wrzesień – listopad. Lasy liściaste i mieszane, na zbutwiałym drewnie, gałązkach i ściółce, także na kompoście i poboczach. W Polsce odmiana bohemica znana z pojedynczego stanowiska (okolice Lubawki). Jesień.
Łysiczka serbska: z czym łatwo ją pomylić?
Najczęściej z gatunkiem Hełmówka jadowita. Hełmówka ma rdzawobrązowe blaszki, pierścień lub strefę włókien na trzonie i nie sinieje; łysiczka ma fioletowobrązowe zarodniki i sinieje.
Gdzie w Polsce rośnie łysiczka serbska?
Najwięcej notowań (GBIF): śląskie. Najczęściej pod: brak – zbutwiałe drewno, gałązki, ściółka w lasach liściastych.
Jak nazywa się łysiczka serbska w innych językach?
Po łacinie to Psilocybe serbica, po niemiecku Serbischer Kahlkopf, a po czesku lysohlávka srbská. Jej odmianę bohemica Czesi nazywają lysohlávka česká, a my łysiczką czeską.
Czy łysiczka serbska rośnie w Polsce?
Bardzo rzadko. Odmianę bohemica, czyli łysiczkę czeską, znamy w Polsce z pojedynczego stanowiska w okolicach Lubawki, opisanego w czasopiśmie Acta Mycologica w dwa tysiące osiemnastym roku. Częściej spotyka się ją w Czechach i Austrii.
Czym łysiczka serbska różni się od łysiczki lancetowatej?
Łysiczka lancetowata rośnie w trawie na łąkach i pastwiskach, a jej kapelusz jest stożkowaty i zakończony ostrym szpiczastym garbkiem. Łysiczka serbska rośnie w lesie na resztkach drewna, a jej kapelusz jest dzwonkowaty, z wiekiem prawie płaski.
Czy łysiczka serbska jest legalna w Polsce?
Nie. Psylocybina i psylocyna są w Polsce substancjami psychotropowymi z grupy I-P ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, a posiadanie grzybów, które je zawierają, jest karalne.